Kinh tế xanh: Cơ hội cho Việt Nam trong tái cấu trúc nền kinh tế

Xu thế phát triển xanh trên thế giới đang phát triển mạnh mẽ đã mở ra cơ hội cho Việt Nam có thể “đón đầu”, đi thẳng vào việc phát triển kinh tế xanh. Đây là chiến lược nhằm thay đổi mô hình tăng trưởng và tái cơ cấu nền kinh tế theo hướng phát triển bền vững, giảm nhẹ tác động của biến đổi khí hậu, bảo vệ tài nguyên thiên nhiên và môi trường. Phóng viên Tạp chí Vietnam Business Forum đã phỏng vấn Tiến sĩ Nguyễn Thế Phương – Thứ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư về Chiến lược kinh tế xanh trong định hướng phát triển bền vững kinh tế xã hội Việt Nam giai đoạn 2011-2020. Đỗ Ngọc thực hiện.

Thực hiện phát triển kinh tế xanh là một quá trình dài hạn đối với Việt Nam. Xin Ông cho biết những thuận lợi và thách thức gì trong việc định hướng phát triển xanh của Việt Nam?

Hiện nay chiến lược phát triển kinh tế xanh trong quá trình thực hiện phát triển bền vững giai đoạn 2011- 2020 chúng tôi vẫn đang trong quá trình lấy ý kiến xây dựng để trình Thủ tướng Chính phủ vào cuối tháng 12/2011.Để thực hiện được tăng trưởng xanh trong bối cảnh hiện nay gặp rất nhiều thách thức đó là tình hình bất ổn của nền tài chính,ảnh hưởng tiêu cực của biến đổi khí hậu…Năm 2012 là một năm đựoc dự báo là ảm đạm và bất ổn bởi Việt Nam vẫn là một nước có công nghệ sản xuất còn lạc hậu, chậm đổi mới nên tiêu tốn nhiều năng lượng, kéo theo năng suất chất lượng thấp,các ngành sản xuất năng lượng sạch như năng lượng hạt nhân, năng lượng gió, mặt trời, sinh khối, địa nhiệt…chưa phát triển. Các ngành hỗ trợ, giải quyết vấn đề môi trường, dịch vụ môi trường, công nghiệp tái chế… còn yếu kém. Hơn nữa, một số ngành thân thiện với môi trường thì còn non nớt, luôn gặp khó khăn về nguồn vốn, đầu ra sản phẩm không ổn định, lợi nhuận thấp…Nghiêm trọng hơn, đa dạng sinh học ở Việt Nam đang suy giảm mạnh, diện tích các hệ sinh thái tự nhiên bị thu hẹp, tài nguyên không tái tạo dần cạn kiệt, nguồn lợi thủy sản giảm dần…Trước thực trạng đó, phát triển Kinh tế xanh tại Việt Nam cần được xem như là một chiến lược để đạt tới phát triển bền vững, một công cụ, mô hình để giải quyết những thách thức mang tính toàn cầu, trong đó có biến đổi khí hậu.

Thách thức là như vậy cũng là cơ hội để VN thực hiện chiến lược phát triển kinh tế mới theo cơ cấu tái cấu trúc nền kinh tế bởi Việt Nam đang hội tụ những điều kiện thuận lợi rất tốt từ điều kiện tự nhiên, xã hội đến chủ trương, chính sách để tiến hành xanh hóa nền kinh tế. Trong đó tiềm năng phát triển năng lượng tái tạo đang rất phát triển,ngoài ra các hệ sinh thái phong phú vốn là thế mạnh trong việc khai thác của vốn tự nhiên, đồng thời duy trì, phát triển các chức năng, giá trị của nhiều hệ sinh thái như: chè Tây Bắc, cây công nghiệp Tây Nguyên, lúa đồng bằng Sông Cửu Long… Việt Nam cũng có nhiều cảnh quan thiên nhiên đã được công nhận là di sản tự nhiên của thế giới sẽ mở ra cơ hội lớn để phát triển du lịch sinh thái…Mặt khác, Việt Nam hiện là nước có mức thu nhập trung bình với tăng trưởng kinh tế luôn ở mức tương đối cao trong nhiều năm liền. Song song với đó, Việt Nam đã rất thành công trong việc thực hiện các mục tiêu Thiên niên kỷ; chính trị xã hội ổn định; quan hệ quốc tế mở rộng…Tất cả những yếu tố tích cực đó đang hội tụ lại thành bàn đạp cho Việt Nam xây dựng Kinh tế xanh.

Xin ông cho biết trong bối cảnh kinh trế hiện nay kinh tế xanh có phải là tham vọng với Việt Nam?

Thực tế tồn tại và phát triển hơn hai thế kỷ của kinh tế cho chúng ta thấy phát triển kinh tế chủ yếu chú trọng vào mặt hiệu quả – lợi ích mang lại từ các hoạt động sản xuất, kinh doanh và dịch vụ, mà chưa tính đến các chi phí phải đầu tư để ngăn ngừa, giảm ô nhiễm và bảo vệ môi trường. Tăng trưởng kinh tế hiện nay đang đạt tới cấp độ tàn phá nhiều hơn là tạo ra của cải thực. Do đó, quá trình phát triển kinh tế này đã đưa thế giới tới đại suy thoái kinh tế, khủng hoảng sinh thái trầm trọng và biến đổi khí hậu. Nếu nhìn nhận mục tiêu phát triển kinh tế theo hướng bền vững, thì mô hình phát triển kinh tế hiện tại rõ ràng không còn phù hợp nữa.Theo đó, chúng ta cần hướng cuộc sống theo cách dân chủ hơn, hiệu quả hơn, công bằng hơn và có trách nhiệm hơn, trong đó tiền chỉ là phương tiện để đạt đến đích và yếu tố cá nhân và chính trị, xã hội và sinh thái, là không thể tách rời.

Ý tưởng phát triển kinh tế xanh được đưa ra từ những năm 70 của thế kỷ 20, trong bối cảnh cuộc khủng hoảng năng lượng giai đoạn 1972-1973 gây ra những tác động nghiêm trọng tới nền kinh tế thế giới. Chỉ sau hơn 40 năm, trong bối cảnh biến đổi khí hậu đang là vấn đề nghiêm trọng, Kinh tế xanh đã trở thành mục tiêu cho mọi quốc gia từ phát triển, đang phát triển và chậm phát triển hướng tới.

Tiêu biểu cho các quốc gia phát triển, Hoa Kỳ dẫn đầu phong trào khi dành 95 tỷ USD trong gói kích thích kinh tế hơn 700 tỷ USD để phát triển các ngành năng lượng tái tạo và sản xuất tiết kiệm năng lượng với mục tiêu đến năm 2025, các loại năng lượng tái tạo sẽ chiếm 25% lượng phát điện. Đại diện cho châu Á, Hàn Quốc cũng được coi là một trong những nước đi đầu trong Kinh tế xanh. Ngay từ 2008, nước này đã đề ra chính sách “Tăng trưởng xanh, ít carbon” với nội dung tái cơ cấu kinh tế theo hướng chuyển sang mô hình phát triển dựa vào năng lượng tái tạo.

Trong khu vực ASEAN và Đông Á, một số quốc gia đã đưa Kinh tế xanh vào kế hoạch và chương trình phát triển quốc gia trung và dài hạn. Trung Quốc cũng dành khoảng 40% gói kích thích kinh tế vào các ngành liên quan đến Kinh tế xanh, trong đó tập trung vào sử dụng năng lượng hiệu quả và năng lượng tái tạo, cam kết sử dụng năng lượng tái tạo lên 16% vào năm 2020.

Việt Nam cũng như các nước khác trên thế giới đều chịu ảnh hưởng bởi các tác động xấu của một loạt các cuộc khủng hoảng. Bây giờ là thời điểm Việt Nam có cơ hội đánh giá và nhận định lại tình hình phát triển kinh tế và xác định mô hình phát triển kinh tế mới phù hợp với điều kiện phát triển hiện tại. Trên cơ sở đó, mô hình sẽ được cụ thể hóa thành các chiến lược, chính sách phù hợp với yêu cầu và điều kiện phát triển của từng giai đoạn.Xu hướng cộng đồng quốc tế ngày càng quan tâm đến phát triển Kinh tế xanh là cơ hội cho Việt Nam hợp tác quốc tế và tranh thủ sự ủng hộ của bạn bè quốc tế để tái cấu trúc nền kinh tế, nâng cao năng lực ứng phó với biến đổi khí hậu. Hơn nữa, chủ động tiếp thu, học hỏi kinh nghiệm từ các quốc gia khác để đưa ra những định hướng, chính sách phù hợp là những việc tối cần thiết mà Việt Nam phải làm trong quá trình phát triển Kinh tế xanh.Khi Việt Nam vượt qua được thách thức của chính mình, tự tin hội nhập cùng thế giới thì khi ấy xanh hóa nền kinh tế hướng tới phát triển bền vững sẽ không còn là tham vọng.

Xin ông cho biết việc thực hiện phát triển kinh tế xanh sẽ có ảnh hưởng gì tới làn sóng đầu tư nước ngoài tại Việt Nam?

Đây cũng chính là vấn đề rất quan trọng mà Bộ Kế Hoạch và Đầu tư đang soạn thảo một kế hoạch nhằm thu hút đầu tư nước ngoài vào những lĩnh vực đem lại lợi ích cho sự phát triển chung cũng như bảo vệ được môi trường.

Trong suốt hơn sau 20 năm quá trình phát triển kinh tế việc kêu gọi đầu tư nước ngoài đã đem lại những lợi ích rất lớn cho sự phát triển kinh tế xã hội của đất nước. Mặc dù suy thoái kinh tế nhưng Việt Nam vẫn là lựa chọn đầu tư của doanh nghiệp nước ngoài nhưng cũng đã đến lúc Việt Nam lựa chọn những dự án vừa có thể mang lại những lợi ích kinh tế , giá trị gia tăng mà còn có lợi cho việc bảo vệ môi trường. Sẽ luôn dành ưu tiên cho các dự án có những giải pháp xanh, áp dụng công nghệ xanh sử dụng ít tài nguyên thiên nhiên như than đá, nhiên liệu và điện lực….