Kinh tế xanh: Sự lựa chọn của tương lai

Việc chuyển đổi định hướng phát triển kinh tế mới: Kinh tế xanh là con đường tất yếu cho sự lựa chọn của Việt Nam. Ông Bùi Cách Tuyến – Thứ trưởng Bộ Tài Nguyên & Môi trường, Tổng cục trưởng Tổng cục môi trường khẳng định khi trả lời phỏng vấn với Tạp chí Vietnam Bussiness Forum. Đỗ Ngọc thực hiện.

Việt Nam sẽ tham dự hội nghị thượng đỉnh Rio+20 vào năm 2012, đây là cơ hội để thế giới xác định con đường đến với một “thế giới xanh”. Đối với Việt Nam, đó có phải là một định hướng khả thi với thực trạng hiện nay của nền kinh tế không, thưa ông?

Việt Nam đã sớm tham gia vào tiến trình chung của thế giới trong việc xây dựng Chương trinh Nghị sự 21. Từ những năm 1992 khi Việt Nam tham dự hội nghị thưởng đỉnh trái đất và tham gia tuyên bố chung về môi trường trải qua 20 năm thực hiện chiến lược phát triển kinh tế thì thực tế đã khẳng định nền kinh tế xanh chính là chìa khóa cho giải pháp môi trường. Tăng trưởng kinh tế hiện nay đang đạt tới cấp độ tàn phá nhiều hơn là tạo ra của cải thực. Do đó, quá trình phát triển kinh tế này đã đưa thế giới tới đại suy thoái kinh tế, khủng hoảng sinh thái trầm trọng và biến đổi khí hậu. Nếu nhìn nhận mục tiêu phát triển kinh tế theo hướng bền vững, thì mô hình phát triển kinh tế hiện tại rõ ràng không còn phù hợp nữa.

Trên thế giới đã có rất nhiều nước đang triển khai mô hinh kinh tế xanh và đã có nhiều thành công đáng kể như đại diện của Châu là Hàn Quốc cũng được coi là một trong những nước đi đầu trong Kinh tế xanh. Trong khu vực ASEAN và Đông Á, một số quốc gia cũng đã đưa Kinh tế xanh vào kế hoạch và chương trình phát triển quốc gia trung và dài hạn. Trung Quốc cũng dành khoảng 40% gói kích thích kinh tế vào các ngành liên quan đến Kinh tế xanh, trong đó tập trung vào sử dụng năng lượng hiệu quả và năng lượng tái tạo, cam kết sử dụng năng lượng tái tạo lên 16% vào năm 2020.

Chúng ta có lợi thế rất lớn bởi vốn tự nhiên dồi dào: thiên nhiên tuyệt vời, có bờ biển dài với nhiều ánh nắng, có nhiều vịnh, bãi biển và đảo tuyệt đẹp, nơi nào xa biển thì có núi rừng, sông nước,vùng khí hậu đặc trưng nhiệt đới và cận ôn đới vì thế sản vật rất đa dạng, phong phú,nền nông nghiệp đang phát triển rất ấn tượng với nhiều sản phẩm đứng trong Top 5 thế giới. Nhiều sản phẩm công nghiệp cũng đạt đến Top 5 hoặc Top 10 như da giầy, may mặc, sản phẩm trang trí nội thất... VN có nền chính trị ổn định, xã hội thân thiện, thuần nhất và người dân ôn hòa. Đây là những lợi thế mà không phải quốc gia nào cũng có được. Từ tất cả các tiềm năng và thế mạnh như trên, chúng ta hoàn toàn có thể xây dựng kinh tế Việt Nam thành một nền kinh tế xanh. Tuy nhiên thay đổi mô hình phát triển kinh tế là cả một quá trình đòi hỏi nhiều nỗ lực và đóng góp Đảng và Nhà nước cũng như của toàn dân.

Theo ông, tăng trưởng xanh có phải vấn đề mới với Việt Nam?

Tôi nghĩ phát triển kinh tế xanh đồng nghĩa với phát triển bền vững và nhiều thành phần xã hội cần tham gia chứ không chỉ là trách nhiệm của cộng đồng doanh nghiệp. Đối với doanh nghiệp việc thay đổi quy mô sản xuất là một điều khá khó khăn nhất là trong bối cảnh tài chính hiện nay. Do đó rất cần những chính sách hỗ trợ của Chính phủ tạo điều kiện cho những doanh nghiệp xanh phát triển. Theo tôi biết đã có nhiều hình thức để tuyên truyền cho doanh nghiệp sản xuất ra những sản phẩm xanh có lợi cho môi trường như: Mạng lưới doanh nghiệp xanh kêu gọi các doanh nghiệp tìm ra các sáng kiến cụ thể trong việc vận hành, quản lý doanh nghiệp, hướng tới giảm thiểu tác động lên môi trường và khí hậu. Bên cạnh đó, nhận thức môi trường của những cá nhân làm việc tại các doanh nghiệp cũng sẽ được nâng cao. Khi ấy, doanh nghiệp không còn là nguyên nhân của các vấn đề môi trường mà là một phần giải pháp quan trọng trong hành trình chống biến đổi khí hậu dài lâu.

Nhà nước phải chú trọng đến phát triển nông nghiệp và nông thôn song song với phát triển công nghiệp. Nếu chỉ phát triển công nghiệp sẽ để lại những hậu quả không lường về môi trường. Xây dựng các ngành sản xuất xanh, dịch vụ xanh… là điều có thể làm được và đó không phải là một tương lai quá xa với Việt Nam

Việt Nam cần chủ động tham gia phát triển mô hình kinh tế vì có một số lĩnh vực mà chỉ Chính phủ có thể làm và làm tốt nhất nếu xét về hàng hóa công. Đồng thời khu vực kinh tế tư nhân cũng cần chủ động tham gia vào quá trình phát triển này bởi chúng ta đang ở trong thời kỳ tối ưu hóa hoạt động sản xuất. Người tiêu dùng cũng phải tham gia tích cực vì họ là người quyết định nguồn năng lượng mà chúng ta đang tiêu thụ, góp phần vào quá trình chống biến đổi khí hậu. Nói một cách vắn tắt, phát triển mô hình kinh tế xanh sẽ đạt được kết quả tốt nhất nếu có sự tham gia của nhiều nhóm, nhiều khu vực kinh tế khác nhau và của tất cả mọi người.

Ông có dự đoán gì về môi trường Việt Nam trong vài năm tới?

Cá nhân tôi cho rằng ở tất cả các quốc gia đang theo đuổi mục tiêu tăng trưởng kinh tế đều gặp nhiều áp lực về môi trường. Tôi dự đoán ô nhiễm sẽ nặng hơn, xâm nhập mặn nặng nề hơn và nạn phá rừng sẽ nghiêm trọng hơn. Nhưng về khía cạnh tích cực, Việt Nam đang có những hành động tích cực để giảm áp lực lên môi trường.