Giai đoạn mới cho tăng trưởng cạnh tranh

Không có bí quyết thành công chung cho doanh nghiệp (DN) mà chỉ có chiến lược đúng và sự chuẩn bị kỹ càng cho các quyết định đầu tư. Khi cơ hội mở ra, DN phải nắm bắt và tận dụng tối đa cơ hội đó. Để vượt qua khủng hoảng, DN cần có tầm nhìn chiến lược và có kế hoạch dài hơi cho việc phát triển – Tiến sĩ Đoàn Duy Khương, Phó Chủ tịch phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam chia sẻ. Minh Châu thực hiện.

Ổn định và khôi phục lòng tin

Các yếu tố vĩ mô bất ổn đang làm xói mòn niềm tin của DN và của người dân, với các yếu tố lạm phát cao, đồng nội tệ mất giá, thị trường bất động sản suy giảm, các ngân hàng gia tăng nợ xấu, thị trường chứng khoán không thể hiện được cai trò kênh dẫn vốn của nền kinh tế. Theo ông, chúng ta bắt đầu từ đâu thể thoát khỏi vòng xoáy khủng hoảng?

Chỉ số quản lý vĩ mô từng là yếu tố tích cực nhất trong các lĩnh vực được khảo sát của môi trường kinh doanh Việt Nam năm 2009. Vào thời điểm đó, bà Victoria Kwakwa, Giám đốc quốc gia Ngân hàng Thế giới (WB) tại Việt Nam đã nhấn mạnh rằng, chính sự gắn kết giữa khu vực kinh tế tư nhân và phản ứng chính sách của Chính phủ đã tạo nên nền tảng quan trọng để Chính phủ thực hiện thành công những quyết sách về phát triển kinh tế và vượt qua khủng hoảng. Lần đầu tiên sau nhiều năm, chỉ số quản lý vĩ mô của Chính phủ bị các DN tham gia khảo sát Diễn đàn doanh nghiệp VN 2011 đánh tụt điểm, lọt vào nhóm các vấn đề đáng lo ngại nhất của môi trường kinh doanh Việt Nam năm nay.

Bất ổn kinh tế vĩ mô đang gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến hoạt động sản xuất - kinh doanh của DN, ngoài các yếu tố mang tính “truyền thống” như bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, chống hàng giả, hàng nhái, khả năng tiếp cận tín dụng, đất đai. Con số khoảng 50.000 DN tuyên bố tạm ngừng hoạt động cho thấy một phần khó khăn chung của cộng đồng DN.

Các cuộc điều tra cũng cho thấy chỉ số niềm tin đang suy giảm. Phòng Thương mại châu Âu tại Việt Nam (EuroCham) công bố kết quả cuộc điều tra về chỉ số môi trường kinh doanh hàng quý IV 2011 cho thấy 2/3 DN tham gia khảo sát cho rằng, kinh tế Việt Nam sẽ tiếp tục sụt giảm trong quý IV/2011. Hệ quả là, theo ông Alain Cany, Chủ tịch EuroCham, chỉ còn 38% muốn duy trì mức đầu tư và chỉ 36% muốn tăng đầu tư tại Việt Nam, một sự sụt giảm đáng kể so với tỷ lệ 52% của quý trước. Thậm chí, 22% DN muốn giảm đầu tư tại Việt Nam, tăng 13% so với quý trước. Cuốn sách Trắng “Các vấn đề thương mại/đầu tư và kiến nghị” xuất bản lần thứ tư được EuroCham công bố vào đầu tháng 12 năm ngoái cũng nhắc tới sự bất ổn nền kinh tế vĩ mô cùng với gánh nặng pháp lý mới, những hạn chế về thương mại khiến nhiều tồn tại về môi trường kinh doanh VN chậm được cải thiện, làm suy giảm lòng tin vào môi trường kinh doanh tại VN.

Trong bối cảnh kinh tế năm vừa qua gặp nhiều khó khăn, dự báo còn kéo dài sang năm nay, quyết sách của Chính phủ phải bảo đảm tạo lập lòng tin bằng năng lực và hiệu lực điều hành. Tôi nghĩ, chúng ta cần phải chấp nhận trả giá để hạ nhanh lạm phát, tái lập ổn định kinh tế vĩ mô vững chắc, từ đó khôi phục lòng tin, xác lập mô hình tăng trưởng mới thông qua các kế hoạch tái cấu trúc nền kinh tế có ưu tiên.

Hành động cho Việt Nam lúc này là tạo lập lòng tin, cộng đồng DN chờ đợi điều này như thế nào thưa ông?

Thông điệp về ổn định và khôi phục lòng tin được DN chờ đợi, điều đó bảo đảm những bất ổn vĩ mô được đẩy lùi. Năm 2012 Chính phủ đặt ra nhiệm vụ khôi phục ổn định kinh tế vĩ mô, kiềm chế lạm phát và phục hồi tăng trưởng. Về nguyên tắc, đó là những nhiệm vụ thông thường của một nền kinh tế khi lâm vào tình trạng khó khăn. Nhưng năm nay mang tính quan trọng đặc biệt không chỉ bởi nền kinh tế đối mặt với những khó khăn nghiêm trọng, mà năm nay được xác định là bước ngoặt để khôi phụcniềm tin, xoay chuyển tình hình, tạo thế ổn định vững chắc cho kinh tế vĩ mô, hạ thấp mức lạm phát và hỗ trợ DN vượt qua khủng hoảng. Trong thời gian tới, Chính phủ cũng tập trung tái cơ cấu kinh tế với 3 lĩnh vực quan trọng nhất là tái cơ cấu đầu tư, trọng tâm là tái cơ cấu đầu tư công; tái cơ cấu doanh nghiệp, trọng tâm là tái cơ cấu doanh nghiệp nhà nước, các tập đoàn kinh tế, tổng công ty nhà nước; tái cơ cấu thị trường tài chính, trọng tâm là tái cơ cấu hệ thống các ngân hàng thương mại và các tổ chức tài chính khác.

“Sức khỏe” doanh nghiệp đang thực sự có vấn đề. Lần đầu tiên Bộ Kế hoạch và Đầu tư công bố thông tin trong 9 tháng đầu năm gần 50.000 doanh nghiệp (9% tổng số) đóng cửa – con số này đã nói lên được tính nghiêm trọng của tình hình. Nước lên thì thuyền lên, một khi kinh tế vĩ mô ổn định, nhịp tăng trưởng được cải thiện, cộng đồng DN sẽ có cơ hội mới để phát triển, cho nên chưa bao giờ DN lại chờ đợi các quyết sách của Chính phủ như lúc này.

Định hướng đầu tư nguồn lực xã hội

Vừa rồi Chính phủ quyết định cắt giảm đầu tư công và định hướng đầu tư có trọng điểm tránh giàn trải. Nhưng nguồn lực xã hội còn ở DN và nhân dân rất lớn, để vượt qua khó khăn, việc khơi dậy nguồn lực này có thể đem tới một sức mạnh to lớn. Ông nghĩ sao về vấn đề này?

Theo thống kê của các hiệp hội DN, có tới trên 50% công ty lỗ trong năm 2011. Bài toán đầu tư trong giai đoạn này làm đau đầu những người ra quyết định. Những lĩnh vực mang lại lợi nhuận lớn, thành xu hướng đầu tư như ngân hàng, chứng khoán, bất động sản… đột ngột rơi vào tình trạng khó khăn, tín dụng siết chặt và cắt giảm mạnh trong năm 2011, khó khăn càng thêm chồng chất.

DN VN đại đa số có quy mô nhỏ, tiềm lực kinh tế chưa dày dặn, kinh doanh dựa nhiều vào vốn vay, họ cũng lo ngại thời gian tới sẽ có thêm các lĩnh vực không được nhà nước khuyến khích đầu tư và ngân hàng không cho vay khiến họ tiến thoái lưỡng nan, Vì thế DN rất cần những thông tin định hướng của Chính phủ về dài hạn thì sẽ giảm thiểu được các quyết định mạo hiểm và thiệt hại cho DN.

Nhiều người cho rằng, đã là doanh nghiệp thì phải biết tự mình quyết định. Trước đây nhà nước có những chính sách rất cụ thể khuyến khích DN đầu tư vào đâu, ngành nghề nào, địa bàn nào thì được ưu đãi, hỗ trợ; nhưng gần đây không còn những chính sách này nữa, DN phải tự mày mò.

Nếu không có định hướng, nguồn lực của đất nước có thể bị đầu tư dàn trải, tràn lan, theo xu hướng tìm lợi nhuận ngắn hạn, tăng khả năng rủi ro.

Khủng hoảng cũng là cơ hội

Ông từng chia sẻ rằng khủng hoảng cũng đem tới các cơ hội, mà những DN nắm bắt và phát triển được từ thời cơ này có thể tạo nên những kỳ tích…

Thói quen không tích cực mà DN thường mắc phải khi xảy ra khủng hoảng là trạng thái “ỳ tầm lý” này, nhiều DN đã bỏ qua cơ hội. Việc đầu tiên khi gặp khó khăn là DN thường cố gắng cắt giảm chi phí. Thực tế, việc cắt giảm những chi phí đang mang lại hiệu quả cao lại là sai lầm. Vì vậy, tối đa hóa hiệu quả sử dụng chi phí thay vì cắt giảm hàng loạt là giải pháp khả dĩ trong khó khăn. Phần cắt giảm chi phí của DN thường tập trung vào các khoản chi đổi mới và sáng tạo. Thực tế, nếu đầu tư đúng mức cho nghiên cứu, phát triển, DN sẽ phát triển nhanh hơn sau khủng hoảng.

Trên thế giới có người trở thành tỷ phú nhờ các cuộc khủng hoảng, nhờ tài năng cơ cấu lại các doanh nghiệp trên bờ vực phá sản. Chúng ta đang trong một năm mà Chính phủ tập trung chỉ đạo tái cơ cấu nền kinh tế, tập trung vào lĩnh vực ngân hàng, DN nhà nước và đầu tư công. Các kế hoạch cụ thể cũng đã được đưa ra. Các nhà đầu tư cũng dễ dàng nhìn thấy thời điểm này có thể mua tài sản với giá rẻ hơn nhiều lần cách đây chỉ 2 – 3 năm, chẳng hạn mua cổ phiếu ngân hàng, mua các dự án bất động sản… Nhiều DN đã công khai các kế hoạch bán bớt tài sản của mình, trong đó có nhiều tài sản có giá trị được định giá thấp hơn do khủng hoảng.

Khi lạm phát cao và kéo dài, có nghĩa là giá cả các mặt hàng lương thực, thực phẩm cũng tăng. Người tiêu dùng, nhất là người có thu nhập thấp, buộc phải thắt lưng buộc bụng, chấp nhận giảm chi tiêu để vượt qua thời bão giá. Khi thực phẩm tăng giá, đại bộ phận người dân có thu nhập thấp sẽ điều chỉnh lại mức chi tiêu. Họ sẽ tìm mua những loại thực phẩm thay thế có giá thấp, tiện lợi nhưng vẫn đảm bảo mức dinh dưỡng cần thiết.Đó là cơ hội cho các DN ngành thực phẩm tung ra các sản phẩm phù hợp đúng nhu cầu của người tiêu dùng. Ví dụ như Kinh đô đã tung ra thị trường những sản phẩm bánh mì với mức giá 8.000-10.000 đồng, lượng bánh mì của Kinh Đô bán ra đã tăng đột biến . Đó chính là cách mà Kinh Đô tìm ra cơ hội từ khủng hoảng.

Một ví dụ khác là Công ty Cổ phần Công nghiệp Vĩnh Tường, vào thời điểm năm 2008, khi cuộc khủng hoảng kinh tế toàn cầu đang diễn ra, nhiều Dn trong nước co cụm lại, chủ yếu bảo toàn nguồn vốn và duy trì hoạt động sản xuất kinh doanh thì Vĩnh Tường đã mở rộng hoạt động sản xuất kinh doanh bằng cách đầu tư sang thị trường Singapore và Campuchia. Sau hai năm ở thị trường Campuchia, những sản phẩm tường trang trí và vách ngăn của Vĩnh Tường đã chiếm 75% thị phần ở đây. Ở thị trường Singapore, dù phải chịu áp lực cạnh tranh từ những công ty sở tại và các tập đoàn nước ngoài lớn, nhưng Vĩnh Tường vẫn chiếm được 22% thị phần ở quốc gia này.

Đó là một trong số rất nhiều các ví dụ cho thấy cơ hội đầu tư luôn luôn tồn tại, trong thời điểm khó khăn sẽ hé lộ những cơ hội đặc biệt mà nếu DN nhìn ra và dũng cảm dấn thân, họ sẽ thu được kết quả cũng hết sức đặc biệt.