Nông sản có còn là cứu cánh?

“Rất nhiều mặt hàng nông sản có thế mạnh của Việt Nam như gạo, cà phê, thủy sản… thường xuyên vấp phải tình trạng được mùa mất giá, nông dân chạy theo tín hiệu thị trường ngắn hạn, gây lãng phí lớn cho xã hội. Các nhà đầu tư cũng gặp phải nhiều khó khăn khi tiến hành đầu tư vào các vùng chuyên canh và chế biến nông sản lớn”. Đó là nhận định của nhiều chuyên gia tại Hội thảo Triển vọng thị trường nông nghiệp Việt Nam do Viện Chính sách và Chiến lược phát triển nông nghiệp-nông thôn phối hợp với VCCI tổ chức vừa qua tại HN. Theo dự báo, thị trường nông nghiệp VN năm 2012 cả trong nước và xuất khẩu sẽ đứng trước những biến động phức tạp...

Theo bà Nguyễn Thị Xuân Thu, Thứ trưởng Bộ NN&PTNT, nền kinh tế VN trong năm qua đã tăng trưởng chậm lại với nhiều bất ổn, lạm phát cao, khả năng thanh khoản kém của hệ thống ngân hàng, cán cân thương mại thâm hụt, nhiều doanh nghiệp thua lỗ. Và ngành nông nghiệp vẫn được xem là cứu cánh của cả nền kinh tế với tốc độ tăng trưởng toàn ngành đạt 4%, tạo công ăn việc làm cho hàng chục triệu người dân, tạo giá trị xuất khẩu đạt 25 tỷ USD (chiếm 22% kim ngạch xuất khẩu cả nước) và là ngành duy nhất có thặng dư xuất khẩu ròng đạt 9 tỷ USD. Những thành tựu này đã được đánh giá cao tại Diễn đàn Kinh tế Thế giới Davos tháng 1/2012 vừa qua.

Tuy nhiên, bên cạnh những thành tựu đạt được, nông nghiệp VN cũng đang đứng trước những thách thức lớn như thị trường biến động, giá vật tư đầu vào tăng cao...

Tiến sĩ Phạm Thị Thu Hằng - Tổng Thư ký VCCI cho rằng, giá trị sản xuất nông nghiệp của VN còn thấp, số doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực này có lãi còn hạn chế. Vì thế, để nông nghiệp Việt Nam phát triển bền vững, tăng giá trị nông sản, Nhà nước cần đầu tư nhiều hơn nữa cho sản xuất nông nghiệp, phải có giải pháp kịp thời để gỡ khó cho nông dân và doanh nghiệp chế biến và tiêu thụ sản phẩm, trong đó đặc biệt là vấn đề về vốn cho sản xuất và phương thức tiếp cận các thị trường tiềm năng.

Theo Tiến sĩ Nguyễn Đỗ Anh Tuấn, Giám đốc Trung tâm Tư vấn Chính sách nông nghiệp (CAP/IPSARD), năm 2012 diễn biến thị trường rất khó lường. Hàng loạt nguyên nhân như suy giảm cầu của các nước nhập khẩu, nhiều đối thủ cạnh tranh mới xuất hiện, diễn biến phức tạp của các loạt dịch bệnh…khiến VN phải thận trọng và có những bước đi linh hoạt. Ông Tuấn cho rằng, VN cần định hướng lại ngành nông nghiệp, nhất là nâng cao giá trị gia tăng (xây dựng cánh đồng mẫu lớn, liên kết chặt chẽ doanh nghiệp- nông dân…), hợp tác công tư kết nối với chuỗi giá trị toàn cầu, liên kết hiệp hội ngành hàng…

Để chuyển đổi sang giai đoạn phát triển theo chiều sâu và hướng tới việc nâng cao hiệu quả, chất lượng và tăng trưởng bền vững, theo các chuyên gia kinh tế, ngành nông nghiệp VN cần phải có những chủ trương và chính sách mới cho phát triển các ngành hàng nông sản trọng điểm. Trong đó gạo và chăn nuôi đóng vai trò quan trọng trong an ninh lương thực quốc gia và tạo sinh kế cho hàng triệu người dân; ngành thủy sản và cà phê đóng vai trò tiên phong trong xuất khẩu của ngành nông lâm thủy sản nói riêng và xuất khẩu của cả nước nói chung.

Theo bà Yuriko Shoji, đại diện Tổ chức FAO tại VN, để thực hiện được các dự án gắn với phát triển sản xuất nông nghiệp, VN phải đặc biệt lưu tâm đến việc giữ nguồn đất cho sản xuất, nguồn nước ổn định phục vụ tưới tiêu và phải tạo ra môi trường sản xuất nông nghiệp an toàn.

Theo Tổ chức Nông lương Liên Hợp Quốc (FAO), hiện chỉ số giá của các mặt hàng ngũ cốc đã giảm 10% so với cuối năm 2011. Cũng theo FAO, do thời tiết thuận lợi nên nhiều quốc gia tại châu Âu, châu Á và Nam Mỹ lại được mùa. Sản lượng ngũ cốc trong năm nay đã đạt đến 2,2 tỉ tấn, mức kỷ lục cao nhất từ trước tới nay. Chỉ riêng lượng gạo tồn trữ đã lên tới 1.147 triệu tấn, tương đương với năm 2008. Đây là lý do khiến cho nhiều thị trường xuất khẩu chủ lực của VN đang có xu hướng giảm nhu cầu, kéo theo đó là sự giảm giá của nhiều mặt hàng nông sản trên thị trường quốc tế.

Đối với mặt hàng lúa gạo, theo ông Đặng Kim Sơn- Viện trưởng Viện Chính sách và Chiến lược phát triển nông nghiệp nông thôn (IPSARD), VN cần tiếp tục đầu tư cho sản xuất lúa bằng các giải pháp dài hạn như quy hoạch vùng sản xuất lúa gạo hàng hoá; xây dựng thương hiệu lúa gạo Việt Nam; nâng cấp cơ sở hạ tầng phục vụ sản xuất, bảo quản và chế biến lương thực; tăng cường nghiên cứu, chọn tạo các giống lúa có năng suất cao, chống chịu tốt.

Đối với mặt hàng thủy sản, theo đánh giá của ông Phùng Giang Hải, Phó Giám đốc IPSARD, thị trường thủy sản quốc tế đã có khuynh hướng giảm giá từ cuối 2011 và dự báo năm 2012 sẽ không mấy khả quan, đặc biệt khi nguồn cung một số mặt hàng thủy sản lớn như cá hồi, tôm… phục hồi. IPSARD dự báo giá tôm và cá tra Việt Nam năm 2012 sẽ ngang với giá năm 2011, các sản phẩm có giá rẻ sẽ chiếm lợi thế do kinh tế toàn cầu còn bất ổn, người tiêu dùng thắt chặt chi tiêu.

Vì vậy, theo IPSARD, các DN thủy sản VN cần đổi mới cách tiếp cận thị trường, đẩy mạnh xây dựng thương hiệu sản phẩm, tăng năng lực cho đội ngũ cán bộ thương mại, chú trọng tới kênh phân phối là các chuỗi siêu thị, áp dụng các tiêu chuẩn VSATTP, truy xuất nguồn gốc… nhằm nâng cao chất lượng sản phẩm, tăng tính cạnh tranh.

Hải Anh