Khó khăn phát triển thủy điện nhỏ

Thủy điện nhỏ không chỉ tạo thu nhập cho người dân, giải quyết nhu cầu năng lượng ở quy mô gia đình và cộng đồng nhỏ vùng trung du miền núi mà còn góp phầnbổ sung nguồn năng lượng thiếu hụt cho Nhà nước. Tuy nhiên, phát triển thuỷ điện nhỏ ở Việt Nam hiện còn đang gặp rất nhiều khó khăn.

Tại Diễn đàn "Phát triển thủy điện nhỏ và kiến nghị từ doanh nghiệp" do Báo Diễn đàn Doanh nghiệp và Hiệp hội Năng lượng Việt Nam phối hợp tổ chức vừa qua tại HN, ông Nguyễn Đức Đạt, Hiệp hội năng lượng VN cho biết, VN có tiềm năng thủy điện rất lớn, trong đó trữ năng kinh tế ước đạt 80 – 100 tỷ kWh/năm, tiềm năng thủy điện vừa và nhỏ với tổng điện năng khoảng 15 đến 20 tỷ kWh/năm. Hiện nay cả nước có gần 30 công trình thủy điện trên 100 MW và hơn 200 dự án thủy điện vừa và nhỏ có tổng công suất gần 10.000 MW với tổng điện lượng trên 40 tỷ kWh. Như vậy, VN đã khai thác khoảng 40-50% trữ năng kinh tế.

Thực tế cho thấy, hầu hết các công trình thủy điện có hiệu quả kinh tế cao nhất, có điện kiện thuận lợi nhất đều đã đầu tư xây dựng. Phần còn lại là những công trình hiệu quả thấp hơn, điều kiện kinh tế khó khăn hơn, thường ở vùng sâu vùng xa. Các công trình thủy điện vừa và nhỏ thường nằm trong tình trạng này. Vì vậy, nếu được đầu tư thích đáng, thuỷ điện nhỏ không chỉ tạo thu nhập cho người dân, giải quyết nhu cầu năng lượng ở quy mô gia đình và cộng đồng nhỏ vùng trung du miền núi mà còn góp phần bổ sung nguồn năng lượng thiếu hụt cho Nhà nước.

Tiến sĩ Phạm Thị Thu Hằng, Tổng thư ký VCCI cho biết, theo quyết định số 1208/QD-TTg ngày 21/7/2011 của Thủ tướng chính phủ về “ Phê duyệt quy hoạch phát triển điện lực quốc gia giai đoạn 2011-2020, có xét đến năm 2030”- gọi tắt là Tổng sơ đồ VII thì hiện tại VN có khoảng 9.200 MW thủy điện và mục tiêu tới năm 2020 sẽ khai thác hết tiềm năng thủy điện để đạt công suất 17.400 MW. Trong các giải pháp thực hiện quy hoạch đã được phê duyệt, giải pháp về giá điện và giải pháp về vốn đầu tư đóng vai trò quan trọng trong việc thực hiện tốt Tổng sơ đồ VII và tháo gỡ phần nào khó khăn cho các DN, thúc đầy đầu tư khai thác tiềm năng thủy điện vừa và nhỏ.

“Trong chu trình đầu tư-sản xuất-bán điện, do những bất cập về chính sách trong quản lý thuế tài nguyên nước và trong cách tính giá điện thương phẩm đã dẫn đến thực trạng khó khăn chung cho các nhà đầu tư thủy điện nhỏ”, bà Hằng nói.

Theo ông Trần Viết Ngãi, Chủ tịch Hiệp hội Năng lượng VN, đầu tư thủy điện khá lớn (doanh nghiệp phải vay 60% vốn từ ngân hàng, 40% vốn đối ứng), thời gian thu hồi vốn lại dài, phần lớn dự án nằm ở vùng sâu vùng xa, đi lại khó khăn. Ngoài vướng mắc về giá bán điện rẻ, chính sách thuế bất cập, các nhà máy thủy điện vừa và nhỏ còn khó khăn lớn vì lãi suất vốn vay quá cao. Theo tính toán, để xây dựng một nhà máy thủy điện nhỏ dưới 30MW thì suất đầu tư vào khoảng 30 tỷ đồng/MW, nếu doanh nghiệp phải vay vốn ngân hàng với lãi suất trên 20%/năm, thậm chí lên đến 22%/năm thì doanh thu bán điện của hầu hết các nhà máy chỉ đủ trả phần lãi vay, chưa kể đến chi trả phí dịch vụ môi trường rừng và thuế tài nguyên nước, chi phí quản lý, nhân công… Trong khi đó, các nhà máy thủy điện ký hợp đồng mua bán điện với EVN từ những năm 2006-2008 với giá cố định từ 600 đến 700 đồng/kWh, nhưng đến nay dù giá điện EVN bán tới tay người tiêu dùng là 1.369 đồng/kWh, nhưng vẫn chưa có thay đổi gì. Chính vì vậy, thời gian qua, các chủ đầu tư thủy điện nhỏ không có lãi, thậm chí lỗ nặng.

“Với sự tham gia của các Bộ, ngành, các chuyên gia trong lĩnh vực thủy điện, thông qua Diễn đàn này sẽ tạo cơ hội cho các doanh nghiệp thủy điện nhỏ cũng như các doanh nghiệp thủy điện nói chung có dịp gặp gỡ, trao đổi về những khó khăn, vướng mắc của mình. Trên cơ sở đó, Ban Tổ chức tập hợp những kiến nghị từ doanh nghiệp trình Chính phủ, mong tìm ra những giải pháp hợp lý, tạo điều kiện cho thủy điện nhỏ hoạt động hiệu quả, góp phần thúc đẩy phát triển thủy điện nói riêng và năng lượng nói chung. Từ đó, hướng đến mục tiêu cung cấp đủ nhu cầu điện cho phát triển kinh tế-xã hội, đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia”, bà Hằng nói.

Theo ông Ngãi, có 5 kiến nghị lên các cơ quan chức năng nhằm tháo gỡ khó khăn cho các DN đầu tư thủy điện nhỏ: Một là, kiến nghị cho các Dn thủy điện nhỏ tham gia vào thị trường điện cạnh tranh, trong trường hợp mà không thực hiện được thì cũng giao cho 5 tổng công ty điện lực mua điện của họ. Hai là, tăng lượng giờ mua điện của họ để bù đắp được chi phí khấu hao dự án và tích lũy được lợi nhuận. Ba là, mua điện của các DN thủy điện nhỏ bằng với giá của các công ty mua bán điện quốc gia mua. Bốn là, nhưng dự án đang đầu tư đề nghị Chính phủ và nhà nước cho vay nằm trong nhóm các DN được ưu đãi. Năm là, xung quanh thuế tài nguyên nước và môi trường, hiện nay giá bán điện đến hộ tiêu dung là 1.506 đồng, tương đương với 7,2 cent ( ngang với giá các nước trong khu vực). Đề nghị chỉ đánh thuế với các DN bán điện với giá trên 1.000 đồng/1KW.

Quỳnh Chi