Kinh tế 2013: Tìm điểm sáng

Năm 2012 đi qua mới nhiều ưu tư, khó khăn của kinh tế vẫn hiện hữu trong những dự báo cho kinh tế 2013. Số lượng DN “chết” ngày một nhiều thêm, và câu chuyện hỗ trợ DN như thế nào để vực dậy tăng trưởng kinh tế đang là bài toán đau đầu của các nhà điều hành chính sách.

Cơ hội rõ ràng lúc này chính là thời cơ để chuyển hướng kinh tế, tái cơ cấu lại toàn bộ nền kinh tế, cũng như từng DN cần được cơ cấu lại theo hướng hiệu quả và bền vững hơn.

2013 - thời điểm tái cơ cấu

Những ngày cuối cùng của năm 2012 dư luận dành sự quan tâm đặc biệt cho Mai Linh. Với sự thừa nhận của lãnh đạo Mai Linh, ông Hồ Huy, tập đoàn này đã mất khả năng chi trả cho khoảng 800 chủ nợ và đang phải đàm phán giãn nợ, chuyển đổi các khoản nợ thành khoản đầu tư vào Mai Linh. Nguyên nhân được các chuyên gia kinh tế phân tích là do Mai Linh quản trị không tốt, đầu tư đa ngành, đặc biệt là bất động sản. Tình hình của Mai Linh cũng tương tự tình hình khó khăn của nhiều DN lớn hiện nay. Khi họ không tập trung vào lĩnh vực chuyên môn, thế mạnh của mình, lại đổ tiền vào các ngành phát triển nóng và rủi ro cao như bất động sản, tài chính, chứng khoán…

Trường hợp Mai Linh còn bỏ ngỏ, không rõ Chính phủ có ra tay cứu Mai Linh tương tự như Huy Hoàng trước đây, bằng cách chỉ đạo giãn các khoản nợ ngân hàng và chỉ đạo tiếp cận các nguồn vốn mới? Tuy nhiên đây chỉ là một trường hợp điển hình, trong một trào lưu đầu tư bong bóng và giờ đây là khó khăn, vỡ nợ, tồn kho, mất khả năng thanh toán…

Giới ngân hàng đầy hào khí những năm trước đây, thì năm nay gặp hạn với các cuộc biến động nhân sự cao cấp, khoảng tối của việc sử dụng vốn ngân hàng được soi rọi tới qua các vụ án, điển hình như vụ ông Nguyễn Đức Kiên và một số lãnh đạo ACB, hoặc vụ Huỳnh Thị Huyền Như với con số thất thoát khoảng 4 ngàn tỷ đồng. Năm nay, lợi nhuận ngân hàng giảm mạnh, các NH đã hãm phanh thời phát triển nóng. Ngay ngành học NH cũng phản ứng nhanh với việc dừng mở thêm ngành học và hạn chế đào tạo nhân lực.

DN khó khăn suốt năm 2012, thiếu vốn vẫn là bài toán muôn thuở, nhưng nhiều nhận định còn cho rằng, nhiều DN yếu đến nỗi không hấp thụ nổi vốn, đã “chết lâm sàng” làm cho tín dụng đóng băng. Tăng trưởng tín dụng cả năm 2012 chỉ 7%/năm, chưa bằng một nửa so với mục tiêu tăng trưởng tín dụng 15 – 17%/năm - một con số thấp bất ngờ.

Hàng tồn kho lớn và sức mua suy giảm là câu chuyện khó khăn của năm 2012. với hơn 202.000 tỉ đồng nợ xấu, trong đó nhiều nhất là bất động sản. Chỉ tính khoảng 70.000 căn hộ bị ế khi đã hoàn thiện, nếu mỗi căn hộ khoảng 2 tỉ đồng thì đã có 140.000 tỉ đồng bị “chôn” tại đây. Theo Tiến sĩ Trần Đình Thiên, “Vì hàng tồn kho nên DN không thu hồi được vốn, không thể trả nợ NH, từ đó nợ xấu gia tăng. Phải mất bảy năm may ra mới xử lý được những “cục máu đông này” - Tiến sĩ Thiên nhận định

Triển vọng này làm cho nhận định về kinh tế 2013 dè dặt khi tìm những điểm sáng. Điểm sáng đáng kể nhất chính là thời điểm để DN và cả nền kinh tế thực hiện tái cơ cấu hoạt động của mình, chấp nhận mất mát để có thể bắt đầu lại…

Thoát bẫy sụp đổ

Ông Nguyễn Đình Cung, phó viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế trung ương, cho rằng thực trạng DN đổ xô đầu tư vào các ngành phát triển nóng, chứng khoán, bất động sản, đầu tư đa ngành, là hệ quả của việc theo đuổi quá nhiều mục tiêu. Trong giai đoạn khó khăn của nền kinh tế vừa qua, DN lớn vừa là tội đồ vừa là nạn nhân, còn DN nhỏ hoàn toàn là nạn nhân. Để cứu cả nền kinh tế, những DN lớn đầu tư sai lầm phải chết hoặc phải hi sinh quyền lợi của họ nhiều hơn nữa.

Trường hợp Mai Linh, hay các DN lớn khi lâm nguy đều nhìn đến phao cứu trợ của Chính phủ. Nhưng tình hình giờ đây đã khác thời điểm của Huy Hoàng. Chính phủ đang đặt ra các vấn đề tái cơ cấu nền kinh tế, đặc biệt là hệ thống NH, DNNN và đầu tư công. Chính phủ không đủ nguồn lực để dàn trải đối với những “ông lớn” lâm nguy như vậy. Chính vì thế, nhiều nhận định cho rằng, DN phải đặt vấn đề tái cơ cấu hoạt động như một nhiệm vụ sống còn trong năm 2013 này. Trong đó, những việc đầu tiên mà DN phải tính đến là thu hẹp hoạt động, bán bớt tài sản để trả nợ nần, và tổ chức lại quy trình quản lý. Trong thời điểm kinh tế khó khăn, DN sẽ phải “chấp nhận thương đau” bán tài sản với giá rẻ hơn giá vốn, chấp nhận lỗ để làm lành mạnh tài chính, để có thể trụ vững qua khủng hoảng.

Các nhà kinh tế cho rằng, năm 2013 cần giải tỏa “cục máu đông” nợ xấu. điều quan trọng là làm sao bơm được tín dụng cho khối DN sản xuất đang cần vốn có năng lực sản xuất, đang có thị trường tiêu thụ. Nên mạnh dạn cho các doanh nghiệp có hàng tồn kho nhưng nhất thời lâm vào tình trạng nợ xấu được khoanh nợ, vay vốn mới để kinh doanh lấy lãi trả nợ cũ.

Để cứu hàng trăm ngàn doanh nghiệp đang khó khăn, có nguy cơ phá sản, Tiến sĩ Trần Đình Thiên kiến nghị chính quyền các cấp trả ngay cho DN các khoản nợ đọng công trình lên đến hàng trăm ngàn tỉ đồng, coi đây là giải pháp cơ bản để “cấp cứu” DN.

Theo Tiến sĩ Thiên, nợ lớn, lãi suất cao, hàng tồn kho nhiều đẩy đa số doanh nghiệp vào tình trạng cực kỳ khó khăn. Nó hình thành một cái “bẫy sụp đổ” mà nhiều DN không thể thoát ra.

Bằng chứng là số DN chết ngày càng nhiều thêm. Theo điều tra của Phòng Thương mại và công nghiệp VN, năm 2011 có 53.000 doanh nghiệp đóng cửa và phá sản; tám tháng đầu năm 2012 con số đó là 35.500, cộng cả hai năm chiếm đến hơn 40% tổng số doanh nghiệp đóng cửa kể từ khi đổi mới đến nay.

Số đông DN còn lại đang trong tình trạng khó khăn, thu hẹp sản xuất, co hẹp thị trường, cắt giảm việc làm. Mùa tết Nguyên đán cũng ghi nhận những con số không mấy vui về mức thưởng tết, nhiều DN nợ lương, nói gì đến thưởng tết. Ảnh hưởng khó khăn của cộng đồng DN ghi dấu trong xã hội, sức mua được đánh giá là sụt giảm nghiêm trọng. Điều này lại dội ngược lại DN, khó tiêu thụ hàng hóa và co hẹp hoạt động…