Vì sao giá trị doanh nghiệp chưa niêm yết cao hơn doanh nghiệp niêm yết?

Trong vòng 3 năm lại đây, khi bức tranh thị trường chứng khoán Viêt Nam ảm đạm, có nhiều bất ổn, doanh nghiệp niêm yết khó huy động vốn hơn nhiều so với thời kỳ 2005 – 2007 thì với thị trường OTC lại diễn ra 1 nghịch lý so với thông lệ thế giới là giá bán cổ phần của 1 bộ phận doanh nghiệp OTC lại cao hơn nhiều so với giá giao dịch hay giá bán cổ phần trên thị trường giao dịch tập trung ( có thể cao gấp vài lần tới hàng chục lần ).

Các doanh nghiệp nào được quan tâm?

Theo phân tích của Hiệp hội các nhà đầu tư tài chính-VAFI, trong một số trường hợp, những DN chưa niêm yết có giá trị cao hơn những DN niêm yết là do người chủ doanh nghiệp OTC quyết định bán toàn bộ doanh nghiệp hay bán cổ phần đa số cho nhà đầu tư chiến lược nước ngoài hoặc nhà đầu tư chiến lược trong nước ( nhà đầu tư chiến luợc là nhà đầu tư hoạt động trong cùng ngành nghề với doanh nghiệp được bán ); hoặc những công ty con của doanh nghiệp niêm yết hay không niêm yết được bán toàn bộ hay bán tỷ lệ cổ phần chi phối cho nhà đầu tư chiến lược trong nước và nước ngoài nhằm mục tiêu tái cấu trúc công ty mẹ.

Ngoài ra, cũng có thể một số quỹ đầu tư nước ngoài tìm mua cổ phần với giá cao tại 1 số doanh nghiệp tiềm năng để bơm vốn cho doanh nghiệp phát triển với kỳ vọng sau 1 giai đoạn phát triển sẽ giúp công ty đó tìm được các nhà đầu tư chiến lược nước ngoài.

Hiện nay, theo VAFI, các doanh nghiệp được quan tâm mua toàn bộ doanh nghiệp hay mua cổ phần đa số hầu hết là chỉ cần có đầu ra phát triển, trong rất nhiều trường hợp không đòi hỏi doanh nghiệp kinh doanh có lãi. Ví dụ với loại hìnhdoanh nghiệp dệt may, da giầy , thường lãi thấp, tỷ suất lợi nhuận sau thuế chỉ vài %/năm, thậm chí nhiều doanh nghiệp khó khăn nhưng vẫn được các nhà đầu tư nước ngoài mua với giá thường cao hơn sổ sách. Giá trị những doanh nghiệp này thường được xác định bằng giá trị quyền sử dụng đất theo giá thị trường cộng giá máy móc thiệt bị còn lại cộng với chi phí đào tạo nhân công… Ngoài dệt may, các thương vụ M & A thường diễn ra trong các ngành da giầy, sản xuất xi măng, ngành hàng tiêu dùng, khoáng sản, bất động sản, tư vấn, thiết kế….

Phân tích của VAFI cho thấy, trong khối doanh nghiệp niêm yết thì khối doanh nghiệp nhà nước cổ phần hóa chiếm tỷ trọng lớn và đa phần khối này vẫn ở tình trạng nhà nước nắm cổ phần chi phối. Đây chính là rào cản thu hút nhà đầu tư chiến lược. Giá cổ phiếu tại các doanh nghiệp này không cao, kể cả nhiều doanh nghiệp lãi nhiều. Ban lãnh đạo nhiều doanh nghiệp cổ phần hóa hay cấp trên của doanh nghiệp cổ phần hóa thường không muốn bán cổ phần chi phối cho nhà đầu tư chiến lược, kể cả trong tình huống doanh nghiệp đó đang bị khó khăn về mặt tài chính, thậm chí có nguy cơ giải thể phá sản …

Ngoài ra, room cho nhà đầu tư nước ngoài bị hạn chế không quá 30%, 49%/vốn điều lệ. Đây cũng là lực cản trong vấn đề huy động vốn và thu hút nhà đầu tư chiến lược nuớc ngoài, room hạn chế là rào cản lớn trong việc làm thay đổi cấu trúc cổ đông.

Bên cạnh đó, thủ tục hành chính còn rắc rối, phức tạp nhiêu khê trong lĩnh vực M & A đối với doanh nghiệp niêm yết cũng là 1 rào cản lớn trong công cuộc thu hút nhà đầu tư chiến lược.

Hủy niêm yết để thu hút nhà đầu tư chiến lược

VAFI cho rằng, nếu vẫn để tình trạng giá trị doanh nghiệp chưa niêm yết cao hơn nhiều so với giá trị doanh nghiệp niêm yết thì sẽ dẫn tới tình trạng những doanh nghiệp tư nhân kinh doanh hiệu quả không có động cơ niêm yết mà vẫn huy động được vốn lớn và đi kèm với đó là thu hút được nhà đầu tư chiến lược một cách dễ dàng. Thực tế cho thấy, đã có hiện tượng doanh nghiệp niêm yết xin tự nguyện hủy niêm yết không phải vì không đủ điều kiện niêm yết mà vì hủy niêm yết để dễ dàng thu hút được vốn và nhà đầu tư chiến lược hơn . Hiện nay số doanh nghiệp niêm yết ở tình trạng như trên là rất nhiều.

Câu hỏi đặt ra là phải làm gì để thực sự cải cách doanh nghiệp? Có rất nhiều giải pháp nhưng giải pháp hữu hiệu nhất, theo VAFI, là phải tạo điều kiện dễ dàng và thủ tục hành chính đơn giản để không có cản trở, giới hạn trong thay đổi cấu trúc cổ đông (như đang diễn ra với khối doanh nghiệp tư nhân chưa niêm yết).

VAFI cho rằng, VN cần phải tạo khuôn khổ pháp lý để nâng cao chất lượng cổ đông theo thông lệ thế giới. Theo đó, trong doanh nghiệp lớn, cổ đông tổ chức phải chiếm đa số, cổ đông nhà nước sẽ không còn hoặc không nắm chi phối, chỉ trừ những ngành nghề kinh doanh nhạy cảm. Trước mắt với những ngành nghề mà không cần có cổ phần nhà nước (theo qui định của Chính phủ) thì các Bộ, ngành, địa phương và SCIC cần có lộ trình giảm nhanh. VAFI khẳng định, việc thoái vốn là không khó trong bối cảnh hiện nay nếu bán cổ phần chi phối của nhà nước cho nhà đầu tư chiến lược.

Đặc biệt, cần phải tăng cường cổ đông chiến lược nhằm thay đổi hay hỗ trợ thay đổi phương thức quản trị doanh nghiệp, giúp doanh nghiệp có thị trường tiêu thụ sản phẩm. Các nhà hoạch định chính sách nên tổng kết về việc bán doanh nghiệp tư nhân cho nhà đầu tư chiến lược nước ngoài để thấy được những hiệu quả của giải pháp đã ban hành. Trên thực tế đã có nhiều chủ doanh nghiệp tư nhân trở nên giàu có hay thoát khỏi giải thể phá sản, tìm được thị trường xuất khẩu hay huy động được nguồn vốn lớn …..nhờ bán doanh nghiệp cho nhà đầu tư nước ngoài. Điều này khó có thể xảy ra nếu doanh nghiệp đó niêm yết trên TTCK.

Quỳnh Anh