ASEAN: Tâm điểm quan trọng trong chính sách hướng Đông của Nga

Bước sang thế kỷ XXI, với hàng loạt ưu thế, Đông Nam Á đang trở thành trung tâm của nhiều quá trình hội nhập trong khu vực châu Á - Thái Bình Dương, là điểm đến hấp dẫn của nhiều nước lớn trên thế giới, trong đó có Liên bang Nga.

Mặc dù sự hợp tác Nga - ASEAN được khởi động từ cuối những năm 90 của thế kỷ XX, nhưng năm 2004 mới là điểm mốc thực sự đánh dấu sự trở lại của nước Nga ở khu vực qua sự kiện chính thức tham gia Hiệp ước hợp tác hữu nghị ASEAN. Sau hai hội nghị thượng đỉnh Nga - ASEAN (tại Cu-a-la Lăm-pơ, năm 2005; tại Hà Nội, năm 2010), nước Nga góp mặt vào hầu hết các hoạt động chính trị, đối thoại an ninh và các hợp tác trong khuôn khổ ASEAN, chú trọng thảo luận những vấn đề về thiết lập trật tự thế giới đa cực, về kiến trúc an ninh khu vực, an ninh năng lượng, an ninh môi trường…. Bắt đầu hướng mạnh đến Đông Nam Á từ lĩnh vực chính trị - ngoại giao, Liên bang Nga tập trung phát triển những lĩnh vực hợp tác trọng điểm, đáp ứng nhu cầu cấp thiết của các nước khối ASEAN về an ninh - quốc phòng và năng lượng.

Hợp tác năng lượng là điểm sáng của toàn bộ tiến trình hợp tác Nga - ASEAN giai đoạn 2005 - 2015 trên hai hướng chính là: Cung cấp nhiên liệu cho các nước ASEAN; Hợp tác khai thác dầu mỏ, khí đốt, than đá và chuyển giao công nghệ phát triển năng lượng hạt nhân, điện năng lượng điện…

Là nước vừa xuất khẩu, vừa nhập khẩu dầu mỏ (xuất siêu), với những phân tích kinh tế nhạy bén, Liên bang Nga đã nắm bắt đúng “yết hầu” kinh tế của các nước ASEAN - năng lượng là yếu tố vô cùng quan trọng quyết định sự tăng trưởng kinh tế. Trong “Chiến lược năng lượng của Liên bang Nga đến năm 2030”, năng lượng xuất khẩu sang ASEAN vào năm 2030 sẽ chiếm khoảng 26-27% tổng xuất khẩu năng lượng của nước Nga. Hợp tác năng lượng được ví như “động cơ chuyển dịch quan hệ Nga - ASEAN từ “điểm chết” đến quan hệ đối tác chiến lược”. Ngoài việc tích cực nhập khẩu dầu mỏ - tài nguyên sẵn có từ nước Nga, nhiều khả năng các nước ASEAN sẽ tìm đến giải pháp năng lượng hạt nhân và năng lượng nhiệt, thủy điện - những lĩnh vực đầy tiềm năng hợp tác với nước Nga.

Một lĩnh vực hợp tác ghi đậm dấu ấn, nhiều thành công và đầy hứa hẹn của Liên bang Nga với ASEAN là hợp tác kỹ thuật - quân sự. Trên nền tảng giá thành hợp lý và các điều kiện hợp đồng linh hoạt, Liên bang Nga đẩy mạnh ký kết hợp đồng mua bán vũ khí, khí tài với nhóm nước đối tác truyền thống (Việt Nam, Ma-lai-xi-a, In-đô-nê-xi-a), nhóm nước đối tác giàu tiềm năng (Bru-nây, Mi-an-ma, Thái Lan) và thúc đẩy hợp tác với nhóm nước triển vọng (Xin-ga-po, Phi-líp-pin). Ở thời điểm hiện tại, “vũ khí Nga là mặt hàng “nóng” trên các thị trường Đông Nam Á”.

Điểm đặc biệt trong hợp tác Nga - ASEAN là lĩnh vực vận tải hàng không, chinh phục vũ trụ. Năm 2010, Liên bang Nga ký ba hợp đồng cung cấp máy bay cho In-đô-nê-xi-a, Ma-lai-xi-a, Lào với tổng trị giá hơn 4 tỷ USD. Nga đã có các hợp đồng phóng vệ tinh viễn thám, vệ tinh viễn thông vào vũ trụ với In-đô-nê-xi-a (Tiung SAT-1, 2000; MEASAT-3, 2006), đào tạo cán bộ kỹ thuật ngành vũ trụ với Việt Nam; đưa các nhà du hành lên vũ trụ với Ma-lai-xi-a (năm 2006)…

Trong hợp tác kinh tế - thương mại Nga - ASEAN, tuy có sự khởi sắc, song còn khá khiêm tốn. Năm 2010, thương mại của Nga với ASEAN đã có bước tăng đáng kể, đạt 12,5 tỷ USD (chiếm 1,8 tổng kim ngạch xuất khẩu của Nga) so với năm 2009 là 6,8 tỷ USD (không vượt quá 0,5% thương mại của các nước thành viên, dù trong khoảng thời gian này, Nga là nước xuất khẩu đứng thứ 7 trên thế giới). Nếu so sánh với xuất khẩu thương mại vào ASEAN trong cùng năm của Trung Quốc là 178 tỷ USD, thì thương mại Nga - ASEAN quả là còn nhỏ bé.

Dòng vốn đầu tư trực tiếp của Nga tại khu vực Đông Nam Á những năm 2007 - 2009, chỉ đạt 270,6 triệu USD, tương đương 0,2% toàn bộ FDI của Nga ở nước ngoài. Trong phần lớn những “sân chơi” của các nước ASEAN, các doanh nghiệp Nga mới chỉ là những đấu thủ non trẻ. Hợp tác kinh tế - thương mại, vì thế, vẫn là mảnh đất màu mỡ cho quan hệ Nga - ASEAN phát triển mạnh mẽ.

PV