Tiêu chuẩn nào hợp lý cho các doanh nghiệp niêm yết?

Sắp tới, Tạp chí Việt Nam Business Forum và Công ty Cổ phần Xếp hạng tín nhiệm doanh nghiệp Việt Nam CRV phối hợp cùng các nhà nghiên cứu kinh tế đầu ngành - Trường Đại học Kinh tế Quốc Dân sẽ công bố “ Báo cáo thường niên chỉ số tín nhiệm Việt nam”.

Lần đầu tiên, hơn 500 doanh nghiệp niêm yết trên 2 sàn chứng khoán HOSE và HNX sẽ được xếp hạng tín nhiệm trên cơ sở 64 chỉ tiêu tài chính. Ông Nguyễn Trọng Hoà, khoa Kinh tế Học viện Tài chính, thành viên nhóm nghiên cứu đã cho biết thêm về bản báo cáo này.

Thưa ông mục đích của việc xếp hạng tín nhiệm DN niêm yết là gì?

Xếp hạng tín nhiệm là nội dung quan trọng nhất trong quản lý rủi ro. Chúng tôi nghiên cứu và công bố bảng XHTN DN niêm yết với mục đích giúp ngân hàng trong việc ra quyết định cấp tín dụng, xác định hạn mức tín dụng, thời hạn, mức lãi suất, biện pháp bảo đảm tiền vay,... Đối với các nhà đầu tư và thị trường chứng khoán là cung cấp những thông tin cần thiết cho người đầu tư về tình trạng của nhà phát hành để lựa chọn khi đầu tư vào một chứng khoán thích hợp... Đối với doanh nghiệp được xếp hạng nhằm biết rõ tình trạng hoạt động kinh doanh thực tế của mình, triển vọng phát triển trong tương lai, cũng như những rủi ro có thể gặp phải… Đối với các cơ quan quản lý nhà nước sẽ giúp cho các cơ quan quản lý nhà nước đánh giá được đối tượng quản lý của mình, có cơ sở thông tin để so sánh theo ngành kinh tế, lĩnh vực hoạt động của các doanh nghiệp...

Vừa qua dư luận liên tiếp đề cập đến việc một số mã chứng khoán bị làm giá trên HOSE và HNX. Với việc công bố bảng XHTN này tôi nghĩ sẽ là một trong các dấu hiệu nhận diện được những mã chứng khoán này thông qua việc so sánh kết quả XHTN với mức giá hiện tại của nó. Chẳng hạn vừa qua có một số doanh nghiệp bị đưa vào diện cảnh báo do có kết quả kinh doanh bị thua lỗ và thông qua XHTN của chúng tôi thì hầu hết những doanh nghiệp này đều được xếp vào nhóm có mức rủi ro khá cao. Trong khi đó giá CP của một số doanh nghiệp trong nhóm hiện cao hơn nhiều lần các DN khác có kết quả hoạt động kinh doanh tốt. Vậy, tại sao các nhà đầu tư sẵn sàng trả mức giá cao đề mua được sự rủi ro cao? Đó là biểu hiện gì trong đầu tư chứng khoán? Điều này có thể được giải thích khi nhà đầu tư đều là những người ưa thích rủi ro và thích mạo hiểm với nó. Nhưng trong thực tế thì các NĐT đều không phải như vậy.

Đâu là tính khách quan và khoa học của việc đưa ra cách tính toán XHTN thưa ông?

Trước đây, các tổ chức tài chính thường sử dụng phương pháp “chuyên gia” trong XHTN doanh nghiệp. Nhưng đây là phương pháp tốn kém thời gian, chi phí đánh giá có thể rất cao, kết quả đánh giá mang tính chủ quan nên các tổ chức XHTN không sử dụng phương pháp chuyên gia một cách thường xuyên, mà hướng tới những phương pháp có cơ sở khách quan hơn. Vì vậy, đã có rất nhiều mô hình đã được đề xuất, áp dụng và thu được những kết quả khá tốt trong thực tiễn. Tuy nhiên, qua nghiên cứu của chúng tôi thì mô hình thống kê (phân tích phân biệt, mô hình Logit.) được đánh giá rất cao trong quá trình phát triển các mô hình XHTD và đang được nhiều các tổ chức XHTN độc lập sử dụng trong nghiên cứu cũng như thực tế XHTN doanh nghiệp hiện nay.

Chúng tôi sử dụng phương pháp phân tích phân biệt để ước lượng hàm phân biệt giữa hai nhóm doanh nghiệp có khả năng lâm vào tình trạng phá sản và không có khả năng này dựa trên những nghiên cứu của chúng tôi. Đây là phương pháp đảm bảo tính khách quan trong kết quả xếp hạng. Để xếp hạng một DN niêm yết, chúng tôi sử dụng 54 chỉ tiêu tài chính được tính toán từ báo cáo tài chính của các doanh nghiệp. Trong số 54 chỉ tiêu chúng tôi sử dụng phương pháp từng bước để lựa chọn những chỉ tiêu có ý nghĩa nhất trong việc phân biết giữa hai nhóm doanh nghiệp trên. Căn cứ vào hàm phân biệt và tiêu chí phân lớp của chúng tôi phân nhóm được DN với mức độ rủi ro tương ứng.

Sự phát triển của TTCK phụ thuộc vào tâm lý của các nhà đầu tư. Vì vậy, kết quả XHTN của chúng tôi sẽ là một kênh thông tin tham khảo hữu ích cho các nhà đầu tư. Có thể hiện nay NĐT chưa có những phản ứng tích cực với kết quả XHTN được công bố. Tuy nhiên, khi NĐT hiểu rõ hơn vai trò của XHTN thì nó có tính nhạy cảm rất cao trở thành một chỉ báo khi ra quyết định.

Liệu có chuẩn xác khi XHTN DN đã niêm yết gần chục năm trên TTCK với DN mới thực hiện niêm yết? Vì việc tuân thủ công bố thông tin của hai loại DN này là rất khác nhau trong quá khứ?

Số liệu quá khứ và hiện tại là yếu tố đầu vào quan trọng nhất trong các mô hình thống kê. Do các chỉ tiêu tài chính mà chúng tôi sử dụng dựa trên các báo cáo tài chính của các doanh nghiệp đều tuân thủ theo một chuẩn mực kế toán chung. Việc xếp hạng của chúng tôi ở đây là căn cứ vào số liệu các doanh nghiệp đã công bố năm 2009, không căn cứ vào năm thành lập cũng như thời gian niêm yết. Điều đó có nghĩa là chúng tôi chỉ so sánh xếp hạng hoạt động của các doanh nghiệp niêm yết trên sàn năm 2009 mà không so sánh thời gian niêm yết mới hay cũ. Mặt khác việc thủ tục công bố thông tin của các doanh nghiệp khác nhau về thời gian thì cũng đều là báo cáo tài chính năm 2009 - năm công bố xếp hạng nên không làm ảnh hưởng đến kết quả XHTN.

TTCK là lĩnh vực hết sức nhạy cảm đặc biệt là trước thông tin khen – chê, xếp hạng DN. CRV có lường trước sự phản ứng của thị trường đối với bản báo cáo của mình?

Tôi nghĩ nhiều DN sẽ bất ngờ với kết quả công bố của chúng tôi. Sẽ có ý kiến phản đổi và cũng có ý kiến thừa nhận. Chúng tôi mong nhận được càng nhiều thông tin phản hồi càng tốt. Từ những thông tin phản hồi đó chúng tôi sẽ tiến hành phân tích, đánh giá và phối hợp với các cơ quan chức năng có liên quan để có những kết quả XHTN đạt được sự thừa nhận cao nhất có thể của các chủ thể trong nền kinh tế .

Box:

Trên cơ sở 64 chỉ tiêu tài chính của DN niêm yết đã được kiểm toán, CRV sẽ chọn ra 6 chỉ tiêu cơ bản để đánh giá. Có 9 bậc xếp hạng tín nhiệm DN niêm yết. Cao nhất là AAA (loại tối ưu dành cho DN hoạt động hiệu quả cao, khả năng tự chủ tài chính tốt, triển vọng phát triển lâu dài, tiềm lực tài chính mạnh, khả năng trả nợ tốt), và thấp nhất là C (loại yếu kém, thua lỗ kéo dài, không tự chủ về tài chính, rủi ro cao).

Báo Cáo là một công trình nghiên cứu đầy đủ về XHTN, với phương pháp đánh giá tiên tiến nhất, dựa trên các số liệu điều tra được các cơ quan chức năng thẩm định và chính xác. Báo cáo ra đời sẽ là một kênh thông tin tham khảo quan trọng và bổ ích đối với Chính phủ, các Ngân hàng, các nhà đầu tư trong và ngoài nước cũng như bản thân doanh nghiệp.

Thanh Đoàn