Lạm phát làm tăng trưởng VN chậm lại

“Dù có quyết tâm thực thi hiệu quả Nghị quyết 11,việc kiểm soát lạm phát đòi hỏi phải có thời gian và sẽ làm tăng trưởng chậm lại”, đó là nhận định của Ngân hàng phát triển Châu Á- ADB tại cuộc họp báo công bố Báo cáo Triển vọng Phát triển Châu Á 2011 (ADO 2011) vừa qua tại HN.

Giảm mức dự báo

ADO 2011 đã giảm mức dự báo tăng trưởng của Việt Nam trong năm 2011 xuống còn 6,1% so với mức dự báo 7,0% được đưa ra vào tháng 9 năm 2010. ADB cũng dự báo tốc độ tăng trưởng sẽ tăng trở lại lên mức 6,7% trong năm 2012, khi mà môi trường kinh tế ổn định hơn có thể kích thích tiêu dùng và đầu tư. Lạm phát được dự báo vẫn duy trì ở mức cao, trung bình khoảng 13,3% trong suốt năm 2011, trước khi giảm xuống mức trung bình 6,8% trong năm 2012.

Theo ông Ayumi Konishi, Giám đốc Quốc gia ADB tại Việt Nam: “Do mức lạm phát tính theo tháng trong giai đoạn từ tháng 4 đến tháng 9 năm ngoái rất thấp nên sẽ rất khó để lạm phát tính theo tháng của năm nay xuống thấp hơn mức của năm ngoái – điều này có nghĩa cho dù có thực hiện thành công Nghị quyết 11, tỷ lệ lạm phát cả năm của Việt Nam sẽ vẫn tiếp tục tăng và không giảm, ít nhất trong vòng vài tháng tới. Việc giảm tỷ lệ lạm phát cả năm xuống một con số vào cuối năm nay đòi hỏi tỷ lệ lạm phát trung bình tháng từ giờ đến hết năm phải dưới 0,4%. Điều này rất khó khăn song vẫn có thể đạt được.”

Báo cáo đánh giá, sự lo ngại trong dân chúng về việc mất sức mua, cùng với sự trượt giá của đồng tiền VND đã đẩy mạnh nhu cầu mua vàng và đô-la Mỹ. Số tiền gửi bằng ngoại tệ đã leo lên mức 21% trong năm 2010. Đồng nội tệ phải chịu những áp lực phá giá mạnh từ thời điểm giữa năm, thể hiện qua sự chênh lệch giữa tỷ giá thị trường chợ đen và tỷ giá tham chiếu của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam- SBV, sự chênh lệch này có lúc tăng lên đến trên 10% vào tháng 1 năm 2011. SBV đã phá giá tiền đồng ở mức 9,3% trong tháng 2 năm 2011, và thu hẹp biên độ giao dịch tỷ giá giữa đồng đô-la và Việt Nam đồng từ ±3% xuống còn ±1%. Trong giai đoạn từ tháng 11 năm 2009 đến tháng 2 năm 2011, các cơ quan chức năng đã phá giá tiền đồng bốn lần, với tổng mức phá giá khoảng 20% so với đồng đô-la Mỹ .

Việc thiếu định hướng rõ ràng trong chính sách tiền tệ càng làm mất lòng tin của người dân. Ngân hàng Nhà nước đã bắt đầu rút gói kích thích tiền tệ từ cuối năm 2009, tăng lãi suất cơ bản, chấm dứt hỗ trợ lãi suất và trần lãi suất, nhưng trong năm 2010 SBV lại yêu cầu các ngân hàng giảm lãi suất cho vay. Với việc lạm phát tăng cao, trong tháng 11 năm 2010 SBV một lần nữa lại tăng lãi suất chính sách. Tuy nhiên việc thắt chặt này dường như chưa đủ để đối phó với tốc độ lạm phát đang ở hai con số vào lúc bấy giờ cũng như những phỏng đoán của thị trường về việc tiếp tục phá giá tiền Việt Nam đồng.

Khả năng hỗ trợ Việt Nam đồng của SBV bị hạn chế bởi lượng dự trữ ngoại tệ tương đối thấp, ước tính vào khoảng 12,4 tỷ đô-la vào cuối năm 2010 (tương đương với khoảng 1,9 tháng nhập khẩu ).

ADO cũng ghi nhận tốc độ tăng trưởng cao của Việt Nam ở mức 6,8% trong năm 2010, trong bối cảnh hồi phục kinh tế toàn cầu và điều tiết chính sách tiền tệ. Tăng trưởng tiêu dùng tăng mạnh ở mức 9,7% đã kích thích đầu tư cho khu vực tư nhân, cùng với lĩnh vực công nghiệp tăng trưởng ở mức 7,7% và dịch vụ tăng 7,5%. Việc tăng cường xuất khẩu cũng đã góp phần giảm thâm hụt cán cân thanh toán trong giao dịch thương mại từ mức 8,3 tỷ đô-la năm 2009 xuống 7,1 tỷ đô-la năm 2010. Số liệu hải quan cho thấy nhập khẩu từ Trung Quốc, đối tác thương mại lớn nhất của Việt Nam, đã tăng 23% trong khi xuất khẩu tăng 49%. Tuy nhiên lạm phát đã tăng lên mức hai con số vào cuối năm trong khi đồng tiền bị trượt giá...

Mặc dù vậy, nhìn chung việc thay đổi về chính sách trong năm nay đã giảm được những rủi ro trong nước. Đánh giá về trung hạn của VN vẫn khá tích cực, với điều kiện ổn định kinh tế vĩ mô được khôi phục và duy trì. Việt Nam vẫn là một điểm đến hấp dẫn đối với các nhà đầu tư nước ngoài, và có vị thế tốt để hưởng lợi từ sự phát triển kinh tế ở Trung Quốc. Chi phí lao động tăng cao tại Trung Quốc sẽ chuyển hướng một số dòng vốn FDI sang các nền kinh tế đang phát triển khác ở Châu Á, và nhu cầu tiêu dùng ở Trung Quốc tăng sẽ làm tăng nhu cầu nhập khẩu.

Những thách thức đối với phát triển

ADO 2011 cho rằng, thách thức trước mắt là khôi phục sự ổn định của nền kinh tế bằng cách thực thi đầy đủ các định hướng chính sách được ban hành vào tháng 2 năm 2011.

“Việc duy trì sự ổn định về giá cả và tăng trưởng kinh tế về dài hạn sẽ cần được nâng cao hiệu quả, đặc biệt là tại khu vực kinh tế nhà nước; phát triển hệ thống tài chính; và đầu tư lớn vào cơ sở hạ tầng và giáo dục nhằm giải quyết những nút thắt về nguồn cung”, báo cáo khuyến nghị.

Các doanh nghiệp nhà nước hiện đang là một vật cản trong nền kinh tế. Các doanh nghiệp này thu hút một số lượng lớn nguồn lực nhưng hiệu quả hoạt động lại thấp hơn nhiều so với các doanh nghiệp tư nhân. Do đó, việc cải thiện hiệu quả hoạt động của các doanh nghiệp nhà nước sẽ kích thích được tăng trưởng kinh tế và giải phóng những nguồn lực ngân sách để sử dụng cho các mục đích hiệu quả hơn. Không cần quan tâm đến tính chất sở hữu, việc đặt các doanh nghiệp tự kinh doanh, bắt buộc doanh nghiệp phải cạnh tranh, và buộc các doanh nghiệp phải chịu trách nhiệm giải trình về tài chính, đặc biệt đối với các hoạt động không phải chuyên môn, sẽ cải thiện được hiệu quả hoạt động của các doanh nghiệp này.

Theo ông Konishi: “Việc tập trung vào nâng cao quản lý doanh nghiệp và hiệu quả hoạt động của các doanh nghiệp nhà nước sẽ giúp các doanh nghiệp này đóng góp hiệu quả hơn cho tốc độ tăng trưởng kinh tế nhanh và bền vững của Việt Nam. Việt Nam cần tập trung nâng cao hiệu quả của các hệ thống kinh tế ngay từ bây giờ, để làm sâu rộng hơn sự hội nhập khu vực và những chuỗi giá trị toàn cầu. Sự ổn định và hiệu quả sẽ là động lực cho tăng trưởng kinh tế bền vững của Việt Nam, và ABD hoàn toàn tin tưởng vào những tiềm năng to lớn của Việt Nam trong giai đoạn trung hạn”.

Ngoài ra, VN cũng cần những cải cách tiếp theo nhằm bảo vệ hệ thống tài chính (SBV đã thực hiện bước đi quan trọng trong việc nâng yêu cầu vốn tối thiểu vào năm 2010). Việc giám sát hoạt động của các ngân hàng sẽ được tăng cường nếu năng lực của SBV trong việc giám sát quản lý được nâng cao và một khung giám sát dựa trên rủi ro được thông qua (thay đổi từ hướng tiếp cận dựa trên sự tuân thủ). Một động thái hướng tới áp dụng những tiêu chuẩn quốc tế cho việc cung ứng ngân hàng sẽ góp phần tăng cường sự ổn định của các ngân hàng.

Đặc biệt, việc công bố kịp thời những số liệu kinh tế và tài chính sẽ góp phần xây dựng niềm tin của công chúng và nhà đầu tư.