Chỉ số hiệu quả hành chính công cấp tỉnh: Những hạn chế trong thực thi chính sách quốc gia

Cuộc điều tra cảm nhận của người dân về nền hành chính công hay còn gọi là chỉ số hiệu quả quản trị và hành chính công cấp tỉnh ở Việt Nam (PAPI) vừa được Uỷ ban Trung ương mặt trận Tổ quốc Việt Nam phối hợp với Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc (UNDP) thực hiện trên phạm vi 30 tỉnh thành của Việt Nam, đã cho thấy cái nhìn khá toàn diện về nền hành chính công hiện nay. Thông qua chỉ số PAPI, các địa phương sẽ biết rõ người dân “nói gì” về chất lượng phục vụ của hành chính công; cơ quan công quyền cần làm gì để phục vụ người dân tốt hơn.

Chỉ có 30-45% người dân biết về kế hoạch sử dụng đất địa phương

Để có được chỉ số PAPI vừa được công bố, đã có 5.568 người được hỏi bằng một bộ câu hỏi (khoảng hơn 100 câu) xoay quanh chất lượng phục vụ của nền hành chính công. Tất cả các câu hỏi được đưa ra khá trực diện, cụ thể chẳng hạn: người dân có biết các thủ tục giấy tờ để làm sổ đỏ không, cán bộ hành chính có giải thích và hướng dẫn không...?

Về mức độ tham gia của người dân ở cấp cơ sở cho thấy, Hải Dương đạt điểm số cao nhất, TP.Hồ Chí Minh xếp thứ 4 và Đà Nẵng xếp thứ 5 trong bảng danh sách này, Hà Nội được xếp ở vị trí thứ 19. TP.Hồ Chí Minh, Đà Nẵng và Thừa Thiên-Huế đứng đầu bảng khảo sát về mức độ công khai, minh bạch, còn Hà Nội đứng ở vị trí thứ 18 trong bảng tổng sắp.

Đáng chú ý nhất là chỉ số thành phần xem xét tính minh bạch, công khai trong quy hoạch/kế hoạch sử dụng đất của địa phương. Chưa đến 25% số người ở 2/3 tỉnh/thành được biết thông tin về kế hoạch sử dụng đất ở địa phương. Những tỉnh/thành có số người biết cao nhất cũng chỉ vào khoảng 30-45%. Về trách nhiệm giải trình với người dân, khảo sát này cho thấy hầu như không có khác biệt giữa các vùng miền. Điều kiện kinh tế - xã hội hầu như không đóng vai trò gì đặc biệt trong thứ bậc của các tỉnh/thành phố ở trục nội dung này. Trong khi TP.Hồ Chí Minh lại đứng trong nhóm 3 tỉnh, thành đạt điểm số cao nhất trong nội dung này, Hà Nội lại nằm trong nhóm cuối với điểm số chỉ cao hơn đôi chút so với 3 địa phương cuối bảng.

Cuộc khảo sát này đưa ra đánh giá đáng chú ý là các địa phương ở khu vực phía Nam nhìn chung có kết quả tốt hơn so với các địa phương ở khu vực khác. TP.Hồ Chí Minh đứng đầu danh sách về năng lực kiểm soát tham nhũng, trong khi Hà Nội được xếp ở vị trí thứ 24 và cuối bảng là Kon Tum. Thủ tục xin cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất là một nội dung thành phần trong khảo sát về thủ tục hành chính công. Kết quả khảo sát PAPI cho thấy việc nộp đơn xin cấp giấy giấy chứng nhận quyền sử dụng đất là không phổ biến với toàn bộ mẫu khảo sát. Người được phỏng vấn ở Lạng Sơn, Phú Thọ, Bình Phước, Hải Phòng và Hà Nội không hài lòng với dịch vụ cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. Ở các tỉnh thành phố khác như Đà Nẵng, Tp.HCM, Hải Dương, Thừa Thiên-Huế và Hậu Giang, người trả lời phỏng vấn cho biết thủ tục này đòi hỏi quá nhiều giấy tờ.

Nâng cao chất lượng hoạt động công quyền

Theo các nhà thực hiện cuộc điều tra đều khẳng định, mục tiêu của cuộc khảo sát không phải để địa phương xem mình đứng ở đâu trong bảng xếp hạng. TS Đặng Ngọc Dinh – Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu và phát triển cộng đồng (CECOSDES), việc tỉnh này có điểm cao, tỉnh kia có điểm thấp không quan trọng, hy vọng những con số vừa công bố giúp các địa phương biết điểm yếu, điểm mạnh của tỉnh mình mà điều chỉ để phục vụ người dân tốt hơn. Chẳng hạn, theo khảo sát, Phú Thọ được người dân cho là có ít “tham nhũng vặt” trong khu vực công, nhưng kiểm soát “tham nhũng vặt” lại chưa cao. TP.Hồ Chí Minh được dân đánh giá cao về thông tin thủ tục rõ ràng, công khai về chi phí, thời gian cũng như thái độ của cán bộ công chức, nhưng lại mất điểm ở việc giấy tờ quá nhiều.

Nguyên Thứ trưởng Bộ Nội vụ Thang Văn Phúc, Trưởng ban tư vấn dự án PAPI cũng cho rằng, sự hài lòng của người dân không chỉ được đánh giá qua những hoạt động cụ thể tại các cơ quan công quyền, mà còn qua nhận thức và thái độ của cán bộ công chức. Hiệu quả hoạt động của cơ quan công quyền không nằm ở cam kết, lời hứa hay những văn bản hay bộ máy hoạt động mà người dân chỉ quan tâm đến kết quả cuối cùng - liệu người dân đã thực sự là khách hàng, để được hưởng thụ những dịch vụ công mà thực tế họ đã phải bỏ tiền ra để chi trả. Theo ông Phúc, dù PAPI chỉ mang tính chất tham khảo, nhưng hy vọng các cơ quan có trách nhiệm sẽ điều chỉnh cơ chế chính sách, tổ chức công việc ở địa phương theo hướng phục vụ.

Hai Hằng