Hướng đến xây dựng các đô thị xanh

Phát triển bền vững sẽ là xu hướng chung cho các đô thị tại Việt Nam thời gian tới, đó là nhận định của TS Hoàng Anh- Đại học Xây dựng Hà Nội, Hội KTS Việt Nam trong cuộc trả lời phỏng vấn Tạp chí Việt Nam Business Forum. Hương Ly thực hiện.

Xin ông cho biết sự phát triển kiến trúc đô thị tại Việt Nam trong thời gian qua?

TS Hoàng Anh- Đại học Xây dựng Hà Nội, Hội KTS Việt Nam

Có ba giai đoạn phát triển các đô thị ở Việt Nam. Những năm 90, cơ sở hạ tầng chưa phát triển, hệ thống giao thông cũng chưa được đầu tư nhiều. Bước thứ hai là khoảng năm 2000 trở lại đây, đã có một số khu đô thị mới được xây dựng điển hình là khu Trung Hòa – Nhân Chính, sau đó là Ciputra, Mỹ Đình, Việt Hưng… Đặc biệt là sau năm 2005, hàng loạt các khu đô thị mới hình thành. Hệ thống đường giao thông, hạ tầng cũng được phát triển theo để kết nối. Có thể thấy rõ, bộ mặt đô thị tại Việt Nam đã thay đổi mạnh mẽ trong những năm gần đây.

Đặc biệt, việc xây dựng hệ thống giao thông tại các đô thị ở Việt Nam trong khoảng 2 năm trở lại đây phát triển rất mạnh. Ví dụ như, đường cao tốc Láng – Hòa Lạc, hệ thống đường trên không vành đai 3 tại Hà Nội nối từ đường 1 đến cầu Thăng Long được tiến hành rất tốt. Sau vành đai 3, vành đai 4 kéo dài từ Pháp Vân cắt ngang Hà Nội sang đến đường 32 sẽ tạo thành trục ngang của Hà Nội để làm đối trọng cho trục dọc là Láng- Hòa Lạc.

Cuối năm 2009 đã có quy định của Nhà nước không cho các công trình kiến trúc cao tầng được phát triển tự phát, kèm vào đó là việc áp thêm các quy chuẩn cụ thể như một khu vực dân cư theo quy hoạch phải có hệ thống đường giao thông, hạ tầng thuận tiện, nhiều cơ sở dịch vụ đi kèm, có hệ thống công viên cây xanh… Những động thái này sẽ trở thành tiền đề cho sự phát triển đô thị đồng bộ, chấm dứt tình trạng xây dựng tự phát, manh mún.

Vậy xu hướng xây dựng các đô thị trong những năm tới là gì, thưa ông?

Sự phát triển kiến trúc đô thị tại Việt Nam có nhiều tiêu chí hướng đến đến sự phát triển bền vững. Chỉ nói riêng Hà Nội, vừa qua, Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt Đồ án Quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế - xã hội năm 2020 -2030 tầm nhìn 2050. Tiêu chí xây dựng của Đồ án quy hoạch chung này là thân thiện với môi trường, có hệ thống cơ sở hạ tầng xã hội và hạ tầng kỹ thuật đồng bộ, hiện đại, phát triển hài hòa giữa văn hóa, bảo tồn di sản, di tích lịch sử với phát triển kinh tế… Ý tưởng xây dựng “Thành phố xanh” được thể hiện xuyên suốt trong các nội dung của quy hoạch, 70% diện tích đất tự nhiên còn lại của thành phố được dành cho không gian xanh. Xu hướng xây dựng những thành phố thân thiện với môi trường sẽ còn được nhân rộng cho các đô thị khác tại Việt Nam.

Việc dành quá nhiều quỹ đất cho không gian xanh như vậy liệu có ảnh hưởng đến hiệu quả của các dự án?

Nhiều ý kiến cho rằng, các nhà đầu tư sẽ không tán thành việc dành đất cho không gian xanh vì hiệu quả kinh tế không cao, hay các đô thị sinh thái xây dựng sẽ kén sức cầu. Tuy nhiên, nếu làm “khéo” thì vẫn có thể làm được. Singapore diện tích đất rất hẹp, mật độ dân số cao nhưng vẫn giải quyết tốt quỹ đất cho những không gian xanh.

Ông có thể cho biết vai trò của kiến trúc quy hoạch đô thị đối với phát triển các thành phố một cách bền vững?

Về mặt chủ trương, quy hoạch kiến trúc đô thị đảm bảo được tính công khai, minh bạch, là cơ sở pháp lý quan trọng cho việc quản lý đầu tư xây dựng, phát triển đô thị và phát huy mạnh mẽ, có hiệu quả hơn nữa mọi tiềm năng phát triển kinh tế, xã hội; nâng cao điều kiện sống về nhà ở, dịch vụ công cộng, kinh tế, giáo dục, văn hóa, hạ tầng kĩ thuật, môi trường và không gian kiến trúc, cảnh quan đô thị, bảo đảm sự thống nhất trong chiến lược phát triển chung.

Quy hoạch các đô thị tại Việt Nam thời gian qua đã có sự hài hòa giữa hệ thống giao thông, hạ tầng. Việc thiết kế và xây dựng các thành phố bền vững trong quá trình đô thị hóa, toàn cầu hóa nhưng vẫn giữ gìn được bản sắc. Như tôi được biết, khoảng 1 năm gần đây, Hà Nội đã có nhiều dự án lớn về các di sản trong lòng thành phố như dự án đánh giá quỹ 1.500 biệt thự Pháp tại HN; dự án đánh giá quỹ công thự Pháp tại Hà Nội; dự án bảo tồn phố cổ…

Lần đầu tiên tại Việt Nam mới có một Đồ án xây dựng đô thị lớn như Đồ án Quy hoạch Hà Nội vừa được phê duyệt. Về mặt định hướng của quy hoạch này rất đúng đắn. Trước đây, nhiều quy hoạch được thực hiện từ những năm 90 chỉ có tầm nhìn trong vòng 20 năm, quy hoạch mới này đã tính đến sự phát triển của một thủ đô tầm vóc rộng lớn trong vòng 40 năm. Hơn nữa, mô hình xây dựng đô thị lõi và các đô thị vệ tinh có nhiều điểm tương đồng với các thành phố lớn trên thế giới. Ở đô thị của các nước phát triển như Mỹ, Đức…, lõi của đô thị gần như không thay đổi trong vòng 3-4 thập kỷ nay nhưng quy mô đô thị lại liên tục được mở rộng, đây là hướng phát triển phù hợp cho Hà Nội.

Điều kiện quan trọng để có một quy hoạch kiến trúc tốt là phải có tổ chức tư vấn, thiết kế chuyên nghiệp. Tuy nhiên, hầu hết các quy hoạch tại VN đều phải thuê tư vấn từ nước ngoài, nguyên nhân có phải do nguồn nhân lực yếu kém?

Vấn đề này bắt nguồn từ thực tiễn và kinh nghiệm. Sự phát triển đô thị tại VN đi sau và đi chậm hơn so với thế giới rất nhiều. Có thể trực quan thấy rõ rằng những năm 1930 ở New York đã xây dựng được nhà cao khoảng 330m, Chicago đã xây dựng được những công trình cao hơn 200m, trong khi đó năm 2003, tòa nhà 34 tầng cao nhất Việt Nam lúc ấy chỉ cao 100m và do người Malaysia tính kết cấu. Có thể tạm hình dung là sự phát triển của đô thị VN chậm hơn Mỹ 100 năm, chậm hơn châu Âu 50 năm và chậm hơn Trung Quốc 20-30 năm. Như vậy, về vấn đề nguồn nhân lực, chúng ta không có kinh nghiệm thực tiễn nên việc thuê tư vấn, kiến trúc sư nước ngoài là chuyện hoàn toàn bình thường.

Hiện nay, cả nước có 16-18 cơ sở đào tạo về kiến trúc, có 3 trường đầu ngành về kiến trúc như Đại học Kiến trúc HN, Đại học Xây dựng, Đại học Kiến trúc TP HCM đã có liên kết với nước ngoài để đào tạo trình độ sau đại học. Việc liên kết này sẽ nâng cao chất lượng đào tạo, rút ngắn khoảng cách về nhân lực của Việt Nam so với thế giới.

Theo ông, những giải pháp để xây dựng được những khu đô thị phát triển bền vững là gì?

Quy hoạch Hà Nội rất hoành tráng về quy mô nhưng còn thiếu chi tiết. Ðể quy hoạch trở thành hiện thực, cần ban hành các quy chế quản lý quy hoạch, kiến trúc đô thị; lập các quy hoạch chi tiết và quản lý chặt chẽ việc đầu tư xây dựng theo quy hoạch, kịp thời tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc phát sinh trong thực hiện quy hoạch và trong quá trình quản lý phát triển đô thị.