Cơ hội M&A

Nhận thức từ người làm chính sách và trong xã hội không còn xa lạ với hoạt động M&A, thậm chí Chính phủ và các cơ quan của nhà nước coi M&A là một trong những giải pháp tháo gỡ khó khăn cho nền kinh tế.

Ở tầm Chính phủ, M&A được thảo luận nhiều trong các thông điệp chính sách, trong các cuộc hội thảo. Chưa bao giờ ở Việt Nam M&A lại được không chỉ cộng đồng đầu tư và các cơ quan chính sách quan tâm nhiều như vậy. Bởi đây là một giải pháp cho thời điểm khó khăn này, nó đỡ “đau” hơn nhiều so với “phá sản” và “đổ vỡ”.

Các nhà đầu tư nước ngoài đang nhìn thấy tài sản giá rẻ tại Việt Nam sau thời gian dài doanh nghiệp (DN) thiếu vốn đầu tư và lãi suất lên cao. Đây là thời điểm vô cùng thuận lợi để các nhà đầu tư chiến lược thực hiện thâm nhập thị trường Việt Nam.

Khó tiếp cận tín dụng vì chính sách tiền tệ thắt chặt cộng với chi phí vốn cao trong một thời gian dài, hệ quả là nhiều DN phá sản hoặc gặp khó khăn. Nhưng đó cũng chính là điều kiện để hai bên mua và bên bán đến gần được với nhau hơn trong các thương vụ M&A, vốn được dự báo sẽ trở thành trào lưu trong đời sống kinh tế năm nay.

DN đã nhận ra những cơ hội mà M&A mang lại. Yếu tố cạnh tranh bằng giá là chính trong các DN Việt Nam, lượng chất xám hoặc chất lượng sản phẩm chưa cao, DN có quy mô nhỏ… là cơ sở tốt trên góc độ M&A để hợp nhất nâng cao năng lực cạnh tranh của DN. Một yếu tố hỗ trợ khác là mức định giá cổ phiếu của khoảng 25% tổng số DN niêm yết trên HOSE và HNX đang thấp hơn giá trị sổ sách là điều kiện tiền đề cho việc thương thảo giá trong các thương vụ.

Ngoài các yếu tố thúc đẩy các thương vụ M&A từ diễn biến kinh tế thế giới và vấn đề của riêng Việt Nam, còn có thời cơ từ chính sách mang lại. Chính phủ đã quyết định tái cấu trúc nền kinh tế, một trong những nội dung quan trọng là tái cấu trúc DN, vì thế M&A dưới hình thức bán tài sản sẽ sôi động .

Năm 2011 vừa đi qua đã để lại nhiều dấu ấn của những khó khăn dồn nén suốt thời gian từ năm 2008, khi bắt đầu nổ ra khủng hoảng kinh tế. Những khó khăn của kinh tế vĩ mô và cạn kiệt nguồn vốn từ ngân hàng khiến DN “ngấm đòn”. Một số DN đã có chiến lược rõ ràng hoặc công khai danh mục tài sản hoặc mảng kinh doanh mà họ sẽ thoái vốn, mặc dù việc công khai cắt giảm hoặc bán lại một phần DN của mình vốn không phải truyền thống tại Việt Nam. Giờ đây các nhà đầu tư có thể nghiên cứu các tài sản mà nhiều DN lớn trong nước đưa ra, như các doanh mục đầu từ của Tập Đoàn Hoa Sen, Tổng Công ty Hóa Chất Việt Nam Vinachem, Tập đoàn Dầu Khí Quốc gia Việt Nam, Tập đoàn Công nghiệp Tàu thủy Việt Nam Vinashin, v.v.

Chính phủ khẳng định tái cấu trúc DN trọng tâm là DNNN, nhiều Tập đoàn, tổng công ty lớn buộc phải thoái vốn đầu tư ngoài ngành sản xuất chính đáp ứng đòi hỏi của chính sách. Đầu tư ngoài ngành được định hướng kiểm soát, cắt giảm lại có xu hướng tăng trong vài năm qua. Theo kết quả kiểm toán của Kiểm toán Nhà nước công bố sơ bộ ngày 28/8/2011, nhiều tổng công ty nhà nước đầu tư ngoài ngành rất lớn, đặc biệt là vào ngành tài chính, ngân hàng bảo hiểm và chứng khoán. Dự thảo Nghị Định về quản lý, sử dụng vốn và quản lý tài chính đối với các doanh nghiệp có vốn Nhà nước chủ trương sẽ giảm tỷ lệ này xuống ở mức 15%, thấp bằng một nửa quy định hiện hành (305), cho thấy áp lực thoái vốn sẽ ngày càng mạnh. Các tên tuổi như Tổng Công ty Sông Hồng, Tổng Công ty Sông Đà, Tổng Công ty Lắp máy Việt Nam, Tổng Công ty Thương Mại Sài Gòn… sẽ phải thoái vốn mạnh mẽ. Đây là một xu hướng quan trọng bởi khi các tập đoàn bán ra, sẽ có những người tranh thủ cơ hội mua vào. Chính sách sẽ tạo áp lực lên bên bán trong các thương vụ M&A hoặc chuyển nhượng cổ phần.

Chuyển động gần đây là nhiều Tập đoàn, tổng công ty đã công khai kế hoạch cắt giảm đầu tư ngoài ngành. Điển hình là tại VNPT: mới đây tập đoàn này đã bán đấu giá quyền mua 25 triệu cổ phần của MaritimeBank trong đợt phát hành tăng vốn của ngân hàng này lên 8.000 tỷ đồng; VNPT cũng giảm tỷ lệ sở hữu tại VMG Media từ 36% xuống còn 29% sau khi VMG Media bán 25% cho đối tác NTT Docomo của Nhật; tại Saigon Postel tỷ lệ sở hữu của VNPT cũng giảm từ 14,4% xuống còn 11%.

Trong ngành ngân hàng, một ngành được coi là huyết mạch của nền kinh tế, Chính phủ đã định hướng tái cơ cấu. Chủ trương này được Thống đốc thể hiện trong kỳ họp Quốc hội hồi tháng 11/2011, và gần như ngay sau đó đã công bố kế hoạch hợp nhất 3 ngân hàng thương mại quy mô nhỏ gặp khó khăn về thanh khoản. Một diễn biến khác là khi giá cổ phiếu NH đã xuống quá thấp, thấp hơn giá trị sổ sách, các nhà đầu tư nước ngoài có thể mua được cổ phần với giá rẻ hơn rất nhiều cách đây 3 -4 năm. Nhiều NH mời gọi các nhà đầu tư nước ngoài chứ không còn “kiêu” như thời gian trước đây.

Một cơ hội tốt không kém cho các hoạt động M&A là năm nay dự báo nhiều quỹ đầu tư thoái danh mục. Các quỹ đầu tư nước ngoài đang hoạt động tại Việt Nam đều được thành lập vào năm 2006 – 2007, thời điểm kinh tế phát triển nhanh với nhiều cơ hội từ chứng khoán, bất động sản, tài chính ngân hàng. Tổng giá trị tài sản quản lý của các quỹ khoảng 63.000 tỷ đồng (3,1 tỷ USD) sẽ có thời hạn thanh lý quỹ từ năm 2012 đến 2015với thời hạn hoạt động thông thường của quỹ là 5 năm.

Ngoài chuyện thời điểm, gần đây thị trường nhà đất suy thoái, thị trường chứng khoán giảm mạnh khiến báo cáo tài chính của các quỹ không đẹp. Một số quỹ đầu tư đã bị cổ đông ép chuyển sang hình thức quỹ mở nhằm tạo điều kiện thanh khoản cho cổ đông quỹ hoặc thoái vốn khỏi Việt Nam như Vietnam Dragon Fund và Vietnam Enterprise Investments Limited của Dragon Capital, Indochina Capital Vietnam Holdings Limited. Một số quỹ đã buộc phải chuyển đổi cổ đông mới hoặc chuyển đơn vị quản lý tài sản mới.

Thị trường chứng khoán trong thời điểm thăng hoa 2007 đã hút gần 8 tỷ USD đầu tư gián tiếp nước ngoài. Thị trường đã suy giảm dài hạn và quá đà với thanh khoản cạn kiệt, khiến các quỹ mắc kẹt, muốn thoái vốn cũng không xong, nên một lối thoát là một phần khoản tiền này sẽ được chuyển nhượng cho các nhà đầu tư, hoặc nước ngoài, hoặc trong nước sẽ tạo ra một giá trị đáng kể cho hoạt động M&A. Trong năm 2011 đã diễn ra nhiều các hoạt động thoái vốn của các quỹ như hai thương vụ liên quan đến Công ty Hoàn Mỹ và Halico của VinaCapital và Sacombank của Dragon Capital. Xu hướng này được dự báo tiếp tục trong năm 2012.

Lợi thế thuộc về người cầm tiền, và câu nói Tiền mặt là vua luôn đúng. Khi có tiền trong tay, mua gì để đạt được lợi ích cao nhất? Những ngành được nhóm các nhà đầu tư và các tập đoàn nước ngoài quan tâm vào Việt Nam vẫn là: Ngân hàng, thực phẩm và đồ uống, hàng tiêu dùng, bán lẻ, dược phẩm, logistics và xây dựng và vật liệu. Được dự báo còn nhiều rủi ro nhưng bất động sản cũng là một kênh M&A triển vọng, nhất là giữa các tổ chức trong nước với nhau. Theo số liệu của Savills, đã có 22 thương vụ M&A trong ngành bất động sản riêng trong khu vực TP.HCM.

Thanh Nga