Tái cơ cấu nông nghiệp: Làm rõ từ chính sách

Đánh giá về phát triển nông nghiệp trong những năm gần đây, Bộ NN - PTNT đã có cái nhìn lạc quan về tốc độ tăng trưởng được duy trì với mức khá ở các mảng trọng tâm về nông - lâm - ngư nghiệp. Từ năm 2000 đến nay, tăng trưởng giá trị sản xuất nông nghiệp bình quân đạt gần 5,3%/năm, GDP tăng 3,7%/năm. Hầu hết tỉ trọng các lĩnh vực thuỷ sản, trồng trọt và chăn nuôi đều tăng.

Doanh nghiệp vẫn “khát” vốn

Tuy nhiên, theo điều tra của Viện chiến lược chính sách Bộ NN – PTNT (IPSARD) gần đây lại cho thấy, hiện có tới hơn 50% vốn hoạt động của các DN trong lĩnh vực nông nghiệp là vốn tự có của DN và lợi nhuận tích luỹ chỉ 20%, còn lại là vay từ các ngân hàng thương mại trong nước.

Tiến Sĩ. Đặng Kim Sơn - Viện trưởng Viện IPSARD chia sẻ rằng, trong bối cảnh nền kinh tế gặp không ít khó khăn như vừa qua, đã có không ít các DN nông nghiệp phải tự bỏ tiền túi ra hoặc vay mượn gia đình để kinh doanh, như vậy là không ổn. Rất nhiều DN đang rơi vào cảnh “đói” vốn. Tiến sĩ Sơn phân tích nguyên nhân chính là do quy mô nhỏ bé trong hoạt động kinh doanh của DN kèm theo năng lực lập dự án yếu, ít có tài sản thế chấp, kèm theo các yếu tố liên quan đến chất lượng lao động, cơ sở hạ tầng thấp kém nên các ngân hàng “ngại” cho DN vay vốn.

Với Thứ trưởng Bộ NN - PTNT Bùi Bá Bổng vấn đề tồn tại của nông nghiệp, nông thôn còn là chưa thể giải quyết có hiệu quả những tồn tại mang tính cấp thiết như: tỉ lệ nghèo đói cao, thiếu việc làm, ô nhiễm môi trường, khoảng cách đời sống giữa thành thị và nông thôn ngày càng tăng. Trong khi đó, chiến lược phát triển nông thôn dựa trên nền tảng của tăng trưởng sản xuất nông nghiệp đã không còn hợp lý trong bối cảnh những khó khăn vốn của nông thôn chậm được khắc phục, như cơ sở hạ tầng kém phát triển, quy hoạch không đồng bộ, ngành nghề phi nông nghiệp tăng trưởng chậm, DN nông thôn ít lại khó tiếp cận với nguồn vốn sản xuất kinh doanh.

Những “nhức nhối” trong phát triển nông nghiệp thời gian qua cần phải được giải quyết dựa trên sự nhìn nhận lại về một cơ chế chính sách đầu tư hợp lý - ông Bổng kêu gọi.

... và mong chờ một chính sách

Ông Lê Minh Trí - Phó Chủ tịch UBND TP Hồ Chí Minh cho rằng, Bộ NN - PTNT nên ngồi lại với Bộ Tài chính để xác định rõ các ưu đãi hay tạo điều kiện tốt nhất cho DN đầu tư vào lĩnh vực nông nghiệp cụ thể là gì? Nếu như chính sách chỉ nói chung chung thì các địa phương rất khó áp dụng khi muốn hỗ trợ DN. Vì thế, khi coi DN là “chủ công” thì cần phải đột phá vào chính sách để DN yên tâm đầu tư. Ông Trí đưa ra dẫn chứng rằng, ưu thế của TP HCM là có trên 100.000 DN, chỉ cần 1% DN tham gia tích cực trong lĩnh vực đầu tư vào nông nghiệp sẽ tạo ra bước đột phá, tạo ra sản phẩm nông nghiệp năng suất, chất lượng cao để phục vụ XK. Vấn đề đặt ra là làm sao thay đổi nhận thức của DN là họ không chỉ tìm thấy lợi nhuận từ chứng khoán hay bất động sản, mà việc đầu tư vào nông nghiệp, liên kết với các vùng miền để nghiên cứu và sản xuất nông nghiệp hướng đến XK là mảnh đất màu mỡ chưa được khai phá.

Ông Ngô Văn Giáo - Chủ tịch HĐQT Công ty Giống cây trồng Miền Nam cho rằng nhà nước cần có ưu đãi nhiều hơn cho xây dựng hạ tầng và vốn thì mới có thể đủ sức lôi kéo các DN lớn. Theo kinh nghiệm của một số quốc gia đi lên từ nền nông nghiệp, trong giai đoạn đầu của công nghiệp hóa, họ chú trọng đầu tư rất lớn cho cơ sở hạ tầng nông nghiệp, nông thôn. Thậm chí để giải quyết đất đai bị phân tán, nhỏ lẻ, họ đã đưa các nhà khoa học xuống nông thôn để chuẩn bị kỹ lưỡng việc quy hoạch đất đai và thông qua nông hộ để bàn bạc với người dân, từ đó thống nhất phương án quy hoạch lại đất đai. Khi người dân đồng ý, Chính phủ sẽ tài trợ toàn bộ để cải tạo đồng ruộng và làm đường giao thông nội đồng. Kết quả là, mặc dù quy mô ruộng đất của nông hộ vẫn ở mức 1ha, nhưng các mảnh ruộng của họ trở nên vuông vắn, dễ canh tác bằng máy, thu hoạch dễ dàng và tạo điều kiện áp dụng kỹ thuật sản xuất mới để nâng cao giá trị sản phẩm.

Đầu tư cơ sở hạ tầng cho phát triển nông nghiệp cũng chính là “giá đỡ” cho DN, đồng thời kích thích họ phát huy lòng yêu nước, yêu quê hương. Vậy ai sẽ làm “giá đỡ”, theo cựu Thứ trưởng Bộ NN - PTNT Hồ Xuân Hùng, đó chính là Chính phủ. Và Chính phủ phải làm rõ từng chính sách cụ thể. Tại sao thời gian qua, nhiều ý kiến băn khoăn rằng vì sao nhà nước không quy hoạch khu công nghiệp, chế xuất lên vùng đồi núi mà lại lấy đất lúa? ông Hùng đặt câu hỏi và trả lời: Rất đơn giản, bởi giao thông ở các vùng đó đi lại khó khăn, chi phí tốn kém, trong khi trình độ nguồn nhân lực không đáp ứng được yêu cầu nên doanh nghiệp không muốn đầu tư.

Để trở thành quốc gia mạnh về nông nghiệp, có lẽ không chỉ đơn thuần là gia tăng kim ngạch xuất khẩu hàng năm mà điều quan trọng là phải làm rõ từng chính sách trong đầu tư như Thứ trưởng Hùng đã kỳ vọng vì đó mới chính là bước phát triển bền vững của nông nghiệp trong nền kinh tế đất nước.

Nguyễn Thanh