Chọn lọc dòng vốn FDI chất lượng cao

Trước áp lực cạnh tranh thu hút đầu tư ngày càng gia tăng, việc nâng cao chất lượng dòng vốn FDI vào các khu công nghiệp (KCN), khu kinh tế (KKT) trở thành yêu cầu cấp thiết. Không chỉ dừng ở quy mô vốn, bài toán đặt ra là cần phải lựa chọn những dự án có hàm lượng công nghệ cao, quản trị hiện đại, khả năng chuyển giao và liên kết chuỗi giá trị toàn cầu.

Việc nâng cao chất lượng thu hút hút FDI vào các KCN, KKT là bước quan trọng trong phát triển kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn và đạt mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050

Giai đoạn mới cho hệ sinh thái KCN, KKT Việt Nam

Các KCN, KKT ngày càng trở thành động lực quan trọng của nền kinh tế khi đóng góp khoảng 40% tổng vốn đầu tư nước ngoài (FDI) đăng ký mới hằng năm, tạo việc làm cho hàng triệu lao động và góp phần đáng kể vào tăng trưởng GDP. Tuy nhiên, bên cạnh những thành tựu đạt được, mô hình công nghiệp truyền thống cũng đang bộc lộ nhiều hạn chế như: thiếu liên kết chuỗi, sử dụng tài nguyên kém hiệu quả, gây áp lực môi trường lớn, thiếu hạ tầng thông minh,…

Trong bối cảnh nền kinh tế thế giới đang thay đổi mạnh mẽ dưới tác động của chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu, các quốc gia không còn cạnh tranh bằng ưu đãi thuế đơn thuần, mà chuyển sang thu hút những dòng vốn gắn với công nghệ cao, đổi mới sáng tạo và phát triển bền vững. Tại Việt Nam, sau nhiều năm “trải thảm đỏ” thu hút đầu tư, Việt Nam cũng đang đứng trước một bước chuyển quan trọng: chuyển từ tư duy thu hút đại trà sang lựa chọn có chọn lọc, hướng tới các dự án chất lượng cao, thân thiện môi trường và gắn kết chặt chẽ với nền kinh tế nội địa. Thay vì ưu tiên các dự án thâm dụng lao động, tiêu hao năng lượng, nhiều địa phương như Hà Nội, Hải Phòng, Quảng Ninh, TP.Hồ Chí Minh,… đã chủ động sàng lọc, ưu tiên các dự án trong lĩnh vực công nghệ cao, công nghiệp sạch, trung tâm nghiên cứu - phát triển (R&D) hay các ngành có giá trị gia tăng lớn.

Chia sẻ tại Diễn đàn KCN năm 2025 (IP Forum 2025) với chủ đề “Thúc đẩy đầu tư KCN trong kỷ nguyên mới” diễn ra tại TP.Hồ Chí Minh, ông Phạm Văn Nam - Phó Tổng Giám đốc Cổng thông tin KCN Việt Nam cho biết, tính đến năm 2025, cả nước có 478 KCN đã thành lập với tổng diện tích đất quy hoạch là 146.000ha. Hơn 320 KCN đang hoạt động, trong đó tỷ lệ lấp đầy đạt trên 79%, thể hiện nhu cầu mạnh mẽ của thị trường và uy tín của Việt Nam trong thu hút FDI. Tuy nhiên, thách thức mới không còn là “lấp đầy” mà là tăng chất lượng dòng vốn, nâng cấp mô hình KCN, tối ưu quỹ đất và đáp ứng yêu cầu về chuẩn mực bền vững của các tập đoàn toàn cầu.

Phó Tổng Giám đốc Cổng thông tin KCN Việt Nam nhận định, trọng tâm của chiến lược phát triển thời gian tới nằm ở việc khai thác hiệu quả quỹ đất công nghiệp. Cơ hội mở rộng không gian phát triển sau sáp nhập hành chính được kỳ vọng tạo ra thương hiệu đầu tư vùng với thể chế và hạ tầng đồng bộ, qua đó thu hút dòng vốn chất lượng cao gắn với sản xuất trong nước.

Ông Đào Xuân Đức - Chủ tịch Diễn đàn KCN Việt Nam cho biết, khoảng 80% dòng vốn đầu tư toàn cầu hiện nay đang chảy vào các KCN. Các KCN đang bước vào giai đoạn chuyển đổi kép: chuyển đổi số và chuyển đổi xanh. Điều này bao gồm sắp xếp lại mặt bằng, nâng cấp hạ tầng, áp dụng tiêu chuẩn môi trường mới và thậm chí dừng những dự án lạc hậu, không còn phù hợp với định hướng phát triển bền vững.

Cần xây dựng bộ tiêu chí sàng lọc rõ ràng

Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu còn nhiều biến động, Việt Nam tiếp tục là điểm đến chiến lược của dòng vốn FDI nhờ môi trường chính trị - kinh tế, xã hội ổn định, thị trường tiềm năng 100 triệu dân, nguồn lao động trẻ dồi dào; hội nhập kinh tế sâu rộng,… Cùng với đó là một loạt cơ chế chính sách thu hút FDI cởi mở, thông thoáng và trọng tâm hơn.

Theo báo cáo của Cục Thống kê (Bộ Tài chính), tính đến ngày 28/2/2026, tổng số vốn đầu tư nước ngoài (FDI) đăng ký vào Việt Nam đạt 6,03 tỷ USD. Trong đó, vốn FDI đăng ký mới đạt 3,54 tỷ USD với 620 dự án được cấp phép, tăng 20,2% so với cùng kỳ năm trước về số dự án và tăng 61,5% về số vốn đăng ký. Điều này cho thấy, dù quy mô đầu tư ban đầu có thể được chia nhỏ để giảm rủi ro nhưng Việt Nam vẫn thu hút sự quan tâm của các nhà đầu tư trong chiến lược tái cấu trúc chuỗi cung ứng.

Nghị quyết số 50-NQ/TW ngày 20/8/2019 của Bộ Chính trị về định hướng hoàn thiện thể chế, chính sách, nâng cao chất lượng, hiệu quả hợp tác đầu tư nước ngoài đến năm 2030 xác định: Thu hút FDI trong giai đoạn mới của Việt Nam phải chọn lọc hơn, chất lượng hơn và hiệu quả hơn, ưu tiên công nghệ cao, đổi mới sáng tạo, có giá trị gia tăng lớn và lan tỏa sang doanh nghiệp trong nước.

Để đạt được mục tiêu này, các chuyên gia cho rằng, việc lựa chọn nhà đầu tư chiến lược cần được đặt lên hàng đầu. Các cơ quan quản lý cần xây dựng bộ tiêu chí sàng lọc rõ ràng, ưu tiên những tập đoàn đa quốc gia có công nghệ lõi, năng lực đổi mới sáng tạo và cam kết chuyển giao công nghệ. Thay vì thu hút bằng mọi giá, cần kiên quyết từ chối những dự án có nguy cơ gây ô nhiễm môi trường hoặc sử dụng công nghệ lạc hậu.

Theo ông Phạm Thanh Bình - Giám đốc Trung tâm Xúc tiến thông tin hỗ trợ đầu tư phía Bắc, Cục Đầu tư nước ngoài, Bộ Tài chính, Việt Nam cần phải có những giải pháp và hành động cụ thể như hoàn thiện thể chế và chính sách đầu tư, tăng tính ổn định và niềm tin cho nhà đầu tư; đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính;… Song song đó, nâng cấp cơ sở hạ tầng, đặc biệt là logistics, năng lượng và hạ tầng KCN theo hướng hiện đại - xanh - thông minh; tăng cường xúc tiến đầu tư trọng điểm, hướng vào các tập đoàn đa quốc gia trong lĩnh vực công nghệ cao và năng lượng sạch.

Chia sẻ tại IP Forum 2025, ông Phạm Văn Nam, Phó Tổng Giám đốc Cổng Thông tin KCN Việt Nam cũng cho rằng, để nâng cao chất lượng thu hút FDI vào các KCN, KKT, các KCN Việt Nam cần chuyển đổi vai trò từ “nhà cung cấp hạ tầng” sang “trung tâm kết nối chuỗi giá trị”. Theo đó, các KCN cần là nơi doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp nội địa liên kết, chia sẻ công nghệ, tiêu chuẩn, đào tạo và cơ hội thị trường, đồng thời là mắt xích giúp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Ngoài ra, cần mở rộng không gian mới bằng cách tận dụng lợi thế sau sáp nhập hành chính, tạo thương hiệu đầu tư vùng, nơi sự đồng bộ về thể chế, hạ tầng và dịch vụ tạo nên sức hút vượt trội cho FDI chất lượng cao, gắn kết bền vững với sản xuất nội địa.

Bên cạnh đó, đẩy mạnh mô hình KCN, KKT thông minh, bền vững. Trong đó có các trụ cột gồm: Năng lượng tái tạo, tuần hoàn nước, giảm phát thải; hạ tầng số, IoT giám sát vận hành, nền tảng dữ liệu chung; logistics 4.0 kết nối cảng biển - cảng cạn - trung tâm phân phối; gắn kết KCN - đô thị thông minh - giao thông đa phương thức để tạo môi trường sống, làm việc thuận lợi, thu hút nhân tài. Các KCN Việt Nam đáp ứng được các yếu tố “xanh”, thông minh, bền vững sẽ là những KCN thu hút được các dòng vốn FDI chất lượng.

Đặc biệt, nhân lực công nghiệp phải chuyển mạnh sang kỹ năng số và tự động hóa. Cần đổi mới căn bản giáo dục nghề nghiệp theo hướng gắn liền nhu cầu doanh nghiệp, ưu tiên kỹ năng số và tự động hóa.

Việt Nam đang đứng trước thời cơ lớn để chuyển mình trở thành trung tâm sản xuất gắn với đổi mới sáng tạo và phát triển bền vững trong khu vực. Do đó, việc nâng cao chất lượng thu hút hút FDI vào các KCN, KKT là bước quan trọng trong tiến trình hoàn thiện thể chế, hướng tới phát triển kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn và đạt mục tiêu phát thải ròng bằng “0” (Net Zero) vào năm 2050, giúp Việt Nam trở thành điểm đến hấp dẫn và bền vững trên bản đồ đầu tư toàn cầu.

Lan Anh (Vietnam Business Forum)