FTA Việt Nam – EU: Cơ hội và thách thức

Ngày 22/4/2013 tới, vòng đàm phán thứ ba Hiệp định Thương mại tự do (FTA) giữa EU và Việt Nam sẽ diễn ra. FTA Việt Nam – EU được kỳ vọng mang lại nhiều lợi ích cho Việt Nam nhưng theo đó là không ít khó khăn, thách thức từ áp lực cạnh tranh ngày càng gia tăng. Để giúp các doanh nghiệp Việt Nam hiểu rõ hơn tác động của Hiệp định này đối với những ngành hàng quan trọng cũng như những cơ hội, thách thức đối với các doanh nghiệp khi Hiệp định được ký kết, Dự án Hỗ trợ chính sách thương mại và đầu tư của châu Âu (EU-MUTRAP) đã phối hợp với VCCI - HCM tổ chức hội thảo "Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam - EU: Những nội dung doanh nghiệp Việt Nam cần lưu ý".

Ông Bùi Huy Sơn – Vụ trưởng Vụ thị trường châu Á – Thái Bình Dương, Bộ Công Thương cho biết là những đối tác thương mại và đầu tư quan trọng của nhau, cả Việt Nam và EU đều đặt nhiều kỳ vọng vào hiệp định FTA Việt Nam – EU và hy vọng sẽ sớm kết thúc đàm phán để đi đến ký kết chính thức Hiệp định. EU hiện là một trong các đối tác hàng đầu của Việt Nam về kinh tế, thương mại và đầu tư. Theo Tổng Cục thống kê, năm 2012 EU đã vươn lên vị trí thứ nhất, trở thành thị trường xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam với kim ngạch đạt 20,3 tỷ USD, tăng 22,5% so với năm 2011 và chiếm 17,7% tổng kim ngạch xuất khẩu hàng hóa của cả nước. Quan hệ hợp tác Việt Nam – EU đã bước sang một giai đoạn mới với việc kí kết Hiệp định khung về đối tác và hợp tác toàn diện (PCA) giữa Việt Nam và EU vào tháng 6/2012 và chuyến thăm của Chủ tịch Hội đồng châu Âu Herman Van Rompuy vào tháng 10/2012.

Việc ký kết FTA Việt Nam – EU được kỳ vọng mang lại nhiều lợi ích cho Việt Nam như miễn thuế với ít nhất 90% số dòng thuế hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam vào EU, nguồn vốn từ EU vào Việt Nam cũng được thu hút nhiều hơn. Việc ký kết một FTA với EU sẽ mở ra nhiều cơ hội mới cho doanh nghiệp để tiếp cận sâu hơn vào thị trường EU, đồng thời buộc các doanh nghiệp cũng phải tiến gần hơn đến các tiêu chuẩn quốc tế và các vấn đề pháp lý. Bên cạnh những lợi ích trên, Việt Nam cũng có thể gặp một số khó khăn và thách thức như cam kết đưa thuế nhập khẩu về 0% với hầu hết các dòng thuế, mở cửa thêm thị trường dịch vụ và minh bạch hóa các quy định về quản lý kinh doanh và đầu tư…

Cũng bàn về tác động của FTA đối với Việt Nam, ông Võ Tân Thành, Giám đốc VCCI – HCM cho biết FTA Việt Nam – EU sẽ là một cú hích quan trọng đối với xuất khẩu của Việt Nam. Với 501 triệu người tiêu dùng và GDP hơn 17.000 tỷ USD, EU là thị trường mơ ước và đầy tiềm năng. Hiện tại xuất khẩu của Việt Nam sang EU mới chiếm khoảng 0,75% tổng kim ngạch nhập khẩu của EU, trong đó chỉ 40% được hưởng thuế 0%, 60% còn lại phải chịu các mức thuế khác nhau. Nếu có FTA với EU, thuế nhập khẩu vào EU giảm xuống, hàng xuất khẩu của Việt Nam sẽ có cơ hội lớn để thâm nhập và tăng thị phần trên thị trường này. Đồng thời với việc minh bạch hóa và thuận lợi hóa, FTA Việt Nam – EU chắc chắn sẽ góp phần cải thiện môi trường kinh doanh ở Việt Nam theo hướng thuận lợi, cởi mở và thông thoáng hơn, từ đó sẽ thúc đẩy hoạt động kinh doanh và đầu tư trực tiếp từ EU và các nước khác vào Việt Nam. Với quy mô và tiềm năng đầu tư của EU, Việt Nam còn có cơ hội trở thành địa bàn trung chuyển, kết nối hoạt động thương mại và đầu tư của EU tại khu vực ASEAN. Điều này sẽ hỗ trợ tích cực cho quá trình tái cơ cấu nền kinh tế và chuyển đổi mô hình tăng trưởng của Việt Nam.

Bên cạnh đó, tham gia FTA với EU cũng giúp Việt Nam đa dạng hóa thị trường xuất nhập khẩu, tránh phụ thuộc quá mức vào một số thị trường. Hiệp định FTA Việt Nam – EU, tương tự như Hiệp định đối tác thương mại xuyên Thái Bình Dương (TPP) sẽ giúp Việt Nam có được cơ cấu thị trường xuất nhập khẩu cân đối hơn. Tuy nhiên gắn liền với nguyên tắc lợi ích phải cân đối với nghĩa vụ thì Việt Nam phải đưa thuế nhập khẩu về 0% đối với đa số các dòng thuế, mở cửa thêm thị trường dịch vụ so với cam kết WTO và không loại trừ khả năng sẽ phải mở cửa thị trường mua sắm công. Theo đó sức ép cạnh tranh là rất lớn và chắc chắn sẽ tăng lên.

Theo Luật sư Phạm Ngọc Hưng – Phó Chủ tịch thường trực Hiệp hội Doanh nghiệp Tp.HCM, với việc cắt giảm thuế về 0% với ít nhất 90% số mặt hàng xuất khẩu sang thị trường EU sẽ là chìa khóa thúc đẩy xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam. Tuy nhiên thách thức đặt ra là các mũi nhọn xuất khẩu của Việt Nam sẽ vướng phải nhiều rào cản. Cụ thể ngành dệt may, giày dép sẽ gặp khó từ yêu cầu xuất xứ của EU; chế biến gỗ sẽ vướng phải Quy chế 995/2010 (FLEGT) về nguồn gốc hợp pháp; riêng mặt hàng nông sản sẽ phải chịu sức ép cạnh tranh với các nước mới gia nhập EU. Theo đó ông Hưng kiến nghị việc áp dụng rào cản phi thuế quan đối với hàng hóa Việt Nam cần có chính sách riêng, mềm dẻo; đồng thời EU phải công nhận Việt Nam là nước theo kinh tế thị trường trong việc áp dụng chính sách chống bán phá giá. Ngoài ra các điều khoản FTA cũng cần có lộ trình thích hợp cho Việt Nam về một số lĩnh vực để bảo đảm sự tồn tại của doanh nghiệp vừa và nhỏ, về nông nghiệp, lao động…

Mỹ Châu