Chống đô-la hóa: Uống thuốc phải đủ liều

ảnh minh họa (nguồn Internet)

Để xóa bỏ tình trạng USD hóa, Chính phủ Việt Nam đã có những biện pháp hết sức mạnh tay và quyết liệt như siết chặt quản lý hoạt động thu đổi ngoại tệ, tăng tỷ lệ dự trữ ngoại tệ bắt buộc với các ngân hàng thương mại và áp dụng mức trần lãi suất.

Trao đổi với phóng viên Tạp chí Vietnam Business Forum, TS Lê Xuân Nghĩa, Phó Chủ tịch Ủy ban Giám sát tài chính Quốc gia đã có những nhận định về ảnh hưởng của các biện pháp này đến thị trường hối đoái tại Việt Nam.

Ông có nhận định gì về những biện pháp của Chính phủ vừa qua với mục đích chống đô la hóa?

Tôi cho rằng động thái của Chính phủ vừa qua là quyết định khống chế trần lãi suất huy động ngoại tệ của cá nhân ở mức thấp (3%), chỉ bằng 50% lãi suất trước đó, như vậy, người dân sẽ không muốn gửi ngoại tệ vào ngân hàng nữa mà sẽ bán đi rồi gửi bằng đồng Việt Nam. Mức trần lãi suất 3% chỉ là trần để thăm dò, có thể sẽ được điều chỉnh dần trong thời gian tới. Trong khi gửi tiền Việt với lãi suất lên đến 14%/năm, còn gửi ngoại tệ chỉ 2-3%/năm thì người dân sẽ gửi tiền đồng, thanh khoản của tiền đồng sẽ tăng lên và chính vì thế nó có tác dụng làm cho lãi suất tiền đồng giảm.

Bên cạnh đó, Chính phủ cũng buộc các ngân hàng phải tăng tỷ lệ dự trữ bắt buộc bằng ngoại tệ thêm 2 điểm phần trăm và sẽ có hiệu lực bắt đầu từ tháng 5/2011 khiến các ngân hàng phải giảm huy động bằng ngoại tệ. Tôi cho rằng những biện pháp của Chính phủ vừa qua là cần thiết. Tuy nhiên, tác dụng của biện pháp này không thể có trong một sớm một chiều mà cần có thời gian mới thấy rõ hiệu quả. Chính phủ phải thực hiện chiến lược này một cách kiên quyết thực hiện trong vài năm để đạt được mục đích xóa bỏ tín dụng bằng ngoại tệ ra khỏi hệ thống ngân hàng và chuyển từ quan hệ cho vay ngoại tệ sang quan hệ mua bán. Uống thuốc phải đủ liều, nếu chỉ thực hiện một vài tháng như năm 2008 có thể dẫn đến tình trạng USD hoá bùng phát trở lại mạnh hơn và khó giải quyết hơn.

Vì sao tình trạng USD hóa đã có từ lâu nhưng đến giờ Chính phủ mới có những giải pháp để giảm thiểu tình trạng này?

Một thời gian dài các chính sách vĩ mô phải xử lý cùng một lúc không chỉ với đồng tiền nội tệ mà cả với đồng USD. Năm nay, ngoài chương trình ổn định tình hình kinh tế vĩ mô thì Chính phủ cũng thực hiện chương trình chống đôla hoá. Chương trình này chúng tôi đã đề nghị làm từ năm 2001, nhưng vào thời điểm đó thị trường vẫn còn ít bị “đe dọa” bởi đồng USD. Nhiều năm qua, đặc biệt là năm 2008 Chính phủ cũng đã nhiều lần áp dụng biện pháp siết chặt thu đổi ngoại tệ ở “chợ đen” song chỉ thực hiện một vài tháng. Cho đến bây giờ mức độ “nhảy múa” của đồng USD không còn trong hệ thống ngân hàng mà còn ở cả thị trường tự do, cộng với liên minh của vàng thì tình trạng này càng trở nên nghiêm trọng.

Nhiều doanh nghiệp than phiền là thiếu USD để nhập khẩu. Theo ông, tình trạng khan hiếm USD là do đâu?

Sau khi kiểm tra tình trạng vì sao USD tại Việt Nam lại khan hiếm như thế, chúng tôi đã phân tích số liệu về tính thanh khoản của thị trường hối đoái. Tổng thu ngoại tệ của VN năm 2009 là 97,8 tỷ USD trong khi đó tổng chi ngoại tệ là 97,03 USD và thặng dư của nó là 0,77 tỷ USD; năm 2010, thặng dư là 1,27 tỷ và ước tính năm 2011, thặng dư khoảng 2 tỷ. Như vậy, về số liệu VN hoàn toàn không thiếu ngoại tệ.

Tuy nhiên, trên thực tế USD vẫn khan hiếm, tình trạng này là do chúng ta tự “rước” vào chứ không phải do bất kỳ một yếu tố nào “ép buộc” cả. Một phần là do chúng ta tổ chức thị trường hối đoái quá kém cỏi, bị chi phối bởi rất nhiều yếu tố ngay trong hệ thống lãi suất như cơ chế tỷ giá hối đoái khá cứng nhắc, điều chỉnh 3 năm một lần… Điều này khiến nhiều người đều có sự kỳ vọng là tỷ giá hối đoái tăng và ngân hàng trung ương sẽ điều chỉnh tỷ giá, dẫn đến tích trữ ngoại tệ .

Thứ hai là lãi suất có vẻ “ưu ái” với những khoản tín dụng ngoại tệ, tỷ giá và lãi suất chênh lệch giữa ngoại tệ và đồng Việt Nam không đủ lớn để đồng VN được ưu tiên hơn trên thị trường tiền tệ mà mọi thế mạnh đều tập trung vào đồng USD.

Thứ ba, ngân hàng NN duy trì trạng thái ngoại hối chênh lệch 30%, điều đó có nghĩa là nếu một ngân hàng thương mại có 100 triệu USD vốn ngoại tệ thì có thể tích trữ đến 130 triệu USD khi kỳ vọng tỷ giá hối đoái lên và bán đi còn 70 tỷ USD khi cho rằng tỷ giá giảm, điều này khiến cho các ngân hàng thương mại cũng có động thái tích trữ mà người ta gọi là găm giữ ngoại tệ trong hệ thống ngân hàng.

Theo ông, thị trường chợ đen liệu có thể bị xóa bỏ hoàn toàn?

Tâm lý của những người sản xuất, kinh doanh và các nhà đầu tư vô cùng bất an vì không biết tìm mua ngoại tệ ở đâu, vào đến ngân hàng thì ngân hàng không bán, nếu mua được ngoại tệ từ ngân hàng cũng phải có những khoản phí, vay ngân hàng cũng mất phí, gửi ngân hàng cũng mất phí… Tất cả những trục trặc này khiến cho những tính toán về thị trường ngoại tệ và cân đối vĩ mô không còn chuẩn xác.

Ngoài ra còn một số ách tắc như tổ chức thị trường ngoại tệ yếu. Khi thanh khoản ngoại tệ ở thị trường ngân hàng yếu, ngoại tệ bị ách tắc thì bắt buộc thị trường ngoại tệ tự do phải vào cuộc, thế nhưng chúng ta lại không thừa nhận thị trường tự do và cũng không dẹp bỏ nó. Điều này xảy ra mâu thuẫn là chúng ta không cấm nổi thị trường tự do nhưng cũng không xây nổi thị trường chính thức.

Liệu tỷ giá thời gian tới sẽ có nhiều biến động như năm 2010?

Tôi dự báo năm 2011, tỷ giá hối đoái chỉ biến động nhẹ, tức là mức tăng của nó không đáng kể cả về tỷ giá thực và tỷ giá trên thị trường tự do.

Điều chỉnh tỷ giá hối đoái thời gian qua là phù hợp với tương quan cung cầu của thị trường. Đợt điều chỉnh tỷ giá 9,3% có lợi thế cho xuất khẩu rất nhiều mà bằng chứng là trong quý I chúng ta có mức tăng trưởng xuất khẩu lên tới 33,7%. Tôi cho rằng lợi thế về tỷ giá đối với xuất khẩu sẽ giảm dần đến cuối năm 2011, lợi thế này cũng chỉ nằm trong một giới hạn nào đó vì các sản phẩm xuất khẩu vẫn có độ co giãn về giá. Vì vậy trước mắt cần cải thiện cơ cấu hàng xuất khẩu để tận dụng lợi thế về tỷ giá. Có ý kiến cho rằng nếu tăng tỷ giá hối đoái lên thì nợ của VN tăng lên,tôi không hoàn toàn đồng tình với ý kiến này, vì nguồn trả nợ là xuất khẩu, nếu xuất khẩu không tăng thì chẳng có gì để trả nợ.