Tăng giá điện để thu hút được đầu tư

EVN vẫn đang chịu lỗ lớn và chưa có khả năng trả nợ, vì vậy, giải pháp để thu hút đầu tư, giúp giảm bớt gánh nặng tài chính của các Tập đoàn sản xuất điện là tăng giá điện. Theo Quy hoạch phát triển điện lực quốc gia giai đoạn 2011-2020 có xét đến tầm nhìn 2030 (gọi tắt là Quy hoạch điện VII), giá điện phải đạt mức 8-9 cent/kWh, cao hơn mức hiện nay khoảng 30-40% mới có thể đảm bảo được các mục tiêu trên. Tại cuộc họp báo công bố Quy hoạch điện VII tại Hà Nội ngày 3/8, Thứ trưởng Bộ Công Thương Hoàng Quốc Vượng đã trả lời báo chí về vấn đề này.

Quy hoạch điện VII có gì khác với các Quy hoạch trước đó, thưa ông?

Mục đích Quy hoạch phát triển điện lực quốc gia giai đoạn 2011-2020 có xét đến tầm nhìn 2030 là sử dụng có hiệu quả nguồn tài nguyên năng lượng trong nước, kết hợp với nhập khẩu năng lượng sơ cấp cho sản xuất điện; cung cấp đầy đủ điện năng với chất lượng ngày càng cao, giá cả hợp lý cho phát triển kinh tế-xã hội; đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia. Cụ thể, Việt Nam sẽ sản xuất và nhập khẩu năm 2015 khoảng 194-210 tỷ kWh và đến năm năm 2020 khoảng 330-362 tỷ kWh.

Khác với các quy hoạch trước, quy hoạch điện 7 được thực hiện trong giai đoạn mà ngành điện Việt Nam vào cuộc cải tổ mạnh nhất. Đó là thị trường điện cạnh tranh từng bước hình thành từ khâu phát điện, bán buôn điện và bán lẻ điện, cùng đó là giá điện sẽ phải theo thị trường. Hơn nữa, sẽ ưu tiên phát triển nguồn năng lượng tái tạo cho sản xuất điện, tăng tỷ lệ điện năng sản xuất từ nguồn năng lượng này từ mức 3,5% năm 2010 lên 4,5% tổng điện năng sản xuất vào năm 2020.

Một điểm mà Tổng sơ đồ điện trước đó chưa đề cập đến là việc triển các nhà máy điện hạt nhân nhằm đảm bảo ổn định cung cấp điện trong tương lai khi nguồn năng lượng sơ cấp trong nước bị cạn kiệt: Đưa tổ máy điện hạt nhân đầu tiên của Việt Nam vào vận hành năm 2020.

Giá điện hiện nay chưa đủ hấp dẫn để thu hút các nhà đầu tư, ông có nhận định gì về điều này?

Hiện nay, giá điện bình quân là 1242 đồng/kWh, với mức giá đó còn thấp hơn so với mức giá mà ngành điện có thể vận hành có lãi. Tình hình tài chính của Tập đoàn Điện lực Việt Nam rất khó khăn, điều này đã không còn là bí mật nữa, lỗ về sản xuất kinh doanh của EVN trong năm 2010 là 8.500 tỷ đồng, trong 6 tháng đầu năm nay 3.500 tỷ đồng, hiện nay EVN vẫn còn đang nợ Tập đoàn Than khoáng sản VN, Tập đoàn Dầu khí gần 10.000 tỷ đồng và chưa có khả năng trả. Chúng ta thấy rằng với cái giá điện như vậy thì rất khó khăn cho các Tập đoàn hoạt động.

Rõ ràng, một trong giải pháp để thực hiện thành công quy hoạch điện VII này thì cần phải có nguồn tài chính đáp ứng được. Mười năm đầu của Quy hoạch, mỗi năm Việt Nam cần gần 5 tỷ USD, 5- 10 năm kế tiếp, chúng ta cần khoảng 7 tỷ USD/năm. Giá điện phải tăng giá điện phải đủ để bù đắp chi phí đầu tư cho các nhà đầu tư. Trong tổng sơ đồ điện VII thì giá điện phải đảm bảo 8 - 9 cent mới đủ bù đắp chi phí nhất là giải quyết các khó khăn về tài chính với Tập đoàn Điện lực, đảm bảo phát triển kinh tế - xã hội.

Bộ Công Thương sẽ có những giải pháp gì để hỗ trợ nhà đầu tư sản xuất điện?

Việc giải phóng mặt bằng là một vấn đề khó khăn không chỉ đối với ngành điện mà còn đối với các ngành khác, Thủ tướng đã giao nhiệm vụ cụ thể cho các địa phương phải dành quỹ đất cụ thể cho các dự án điện. Ở Quy hoạch điện VII, Số lượng dự án lưới điện, nguồn điện rất lớn, vì vậy, việc giao địa phương chủ động quĩ đất để phát triển điện sẽ là góp phần khắc phục hạn chế này.

Hiện nay, chúng ta đang triển khai 11 dự án BOT trong đó chủ yếu là các nhà máy nhiệt điện chạy than. Về chính sách giá điện, Chính phủ đã làm nhiều việc như ban hành cơ chế giá điện điều chỉnh thị trường, theo mốc 5%, cộng thêm với việc thị trường điện được hình thành thì tôi hi vọng một ngày nào đó, ngành điện sẽ có cơ chế điều chỉnh giá linh hoạt hơn, hấp dẫn nhà đầu tư bên ngoài, có lợi nhuận hợp lý để hoạt động.

Một vấn đề là thời gian qua nhiều nhà đầu tư trong nước làm thủy điện nhỏ vì cơ chế giá hấp dẫn, vốn đầu tư cho thủy điện nhỏ rất thấp chỉ có 10 triệu USD cho một dự án. Tuy nhiên, khi triển khai trên thực tế vừa qua, nổi lên một số vấn đề mà chúng tôi cần nghiên cứu lại. Có nhiều dự án thủy điện nhỏ cung cấp điện thì không nhiều trong khi tính cả chi phí đầu tư lưới, truyền tải thì suất đầu tư lại rất cao. Một số nhà máy thủy điện nhỏ lại gây ngập lụt, ảnh hưởng môi trường. Trong quy hoạch 7, Bộ Công Thương sẽ rà soát kỹ về thủy điện nhỏ làm sao để vẫn khai thác được tiềm năng thủy điện trong nước, khai thác hiệu quả mà không gây hệ lụy xấu tới môi trường

Quy hoạch điện VI vừa qua còn nhiều lĩnh vực chưa thực hiện được, liệu Quy hoạch điện VII lần này có thể hoàn thành được mục tiêu đề ra?

Ở quy hoạch điện VI, chúng ta mới chỉ thực hiện được 60% các dự án lưới điện và 70% các dự án nguồn điện. Do đó, số các dự án chậm tiến độ còn lại đã được chuyển sang thực hiện trong quy hoạch điện VII.

So với nhiều bản quy hoạch trước đây, quy hoạch điện VII có nhiều điểm mới. Nổi bật nhất là mục tiêu về giá điện phải theo thị trường, tới năm 2020, làm sao giá điện phải đạt mức 8-9cent/kWh. Đó là con số theo tính toán là chi phí biên trong điều kiện ngành điện hiện nay ở Việt Nam.

Một mục tiêu khác là phải phát triển thị trường điện minh bạch, công khai, tạo sự cạnh tranh, làm sao có động cơ cho các công ty điện hoạt động hiệu quả hơn, giảm gánh nặng cho các Tập đoàn sản xuất điện.

Thưa ông, nhiều ý kiến vẫn băn khoăn về vị trí độc quyền của EVN trong ngành điện, vậy quy hoạch mới sẽ đặt ra việc giảm dần sự độc quyền này như thế nào?

Hiện nay, EVN đang đầu tư 39 dự án với 27.000 MW, thời gian tới sẽ tiếp tục đầu tư các dự án lớn.

ai trò chính của phát triển điện lực vẫn là các Tập đoàn Nhà nước, đó là Tập đoàn Điện, Tập đoàn Than và Tập đoàn dầu khí. Bởi vì, các dự án ngành điện có đặc thù hơn các dự án hạ tầng khác, quy mô vốn lên tới hàng tỷ USD nên ba tập đoàn này phải gánh trách nhiệm chính trong việc đầu tư điện. Các nhà đầu tư tư nhân được khuyến khích tham gia ngành điện, nhất là nguồn điện nhưng nếu các dự án lên tới hàng tỷ USD như nhiệt điện, họ cũng sẽ gặp rất nhiều khó khăn.

Theo Quy hoạch mới, các nhà máy nhiệt điện chạy than sẽ là chủ yếu, Bộ Công Thương đã tính toán thế nào về khả năng đảm bảo than cho điện?

Việc nhập than ở đâu, khí ở đâu là một bài toán lớn cần giải quyết trong thời gian tới. Hiện, các tập đoàn như Tập đoàn Than đang triển khai một loạt dự án phải nhập khẩu than ở nước ngoài, tích cực đàm phán nhập từ các nước như Indonesia... Bộ Công Thương xác định đây là việc liên quan đến đảm bảo an ninh năng lượng rất quan trọng.

Hương Ly (ghi)