10:15:55 | 5/12/2013
Với mong muốn nâng cao tính thanh khoản trong thị trường chứng khoán (TTCK) đồng thời tăng khả năng luân chuyển dòng vốn trên thị trường, nhiều công ty chứng khoán đã đề xuất với Ủy ban Chứng khoán Nhà nước giảm thời gian thanh toán.
Tại Hội nghị thành viên TTCK vừa mới được tổ chức, ông Nguyễn Hoàng Giang, Tổng giám đốc Công ty chứng khoán VN Direct cho rằng, UBCKNN nên giảm tiếp thời gian thanh toán T+3 để tăng tính thanh khoản của thị trường, đây cũng là điều mong mỏi của tất các các công ty chứng khoán hiện nay.
Cần có sự chuẩn bị kỹ lưỡng về nhiều mặt
Ông Dương Ngọc Tuấn, Phó tổng giám đốc Trung tâm lưu ký chứng khoán (VSD) cho rằng, trong bối cảnh thị trường còn gặp nhiều khó khăn về tính thanh khoản như hiện nay thì việc các công ty chứng khoán đưa ra đề xuất giảm thời gian thanh toán T+3 là điều hoàn toàn dễ hiểu, nhưng để làm được điều này thì cần phải có sự chuẩn bị kỹ lưỡng về nhiều mặt mới có thể thực hiện được.
Ông Tuấn cho rằng, giảm thời gian thanh toán là giải pháp căn cơ, đây cũng là mục tiêu của tất cả các CTCK và việc TTCK Việt Nam áp dụng cách này cũng không phải là một ngoại lệ. Tuy nhiên vẫn cần phải có thời gian. Như tại Mỹ, nơi TTCK được xem là lâu đời nhất thế giới thì mục tiêu giảm thời gian giao dịch xuống T+1 đã được đưa ra từ năm 2005, nhưng đến nay vẫn chưa thể thực hiện được.
Bên cạnh đó, theo khuôn khổ chuẩn mức thanh toán quốc tế thì TTCK Việt Nam vẫn được khuyến nghị tối đa là T+3 vì thế Việt Nam vẫn phải tuân thủ theo đúng chuẩn mực này. Thực tế, từ tháng 9/2012, TTCK Việt Nam cũng đã tiến hành áp dụng quy trình thanh toán mới, thay vì phải đợi đến T+4 khách hàng mới được quyền bán thì đến T+3 đã được quyền bán. Quy định mới này các CTCK đã có hơn 2 ngày để thực hiện nghĩa vụ thanh toán cho các giao dịch mua, bán chứng khoán thông qua ngân hàng chỉ định thanh toán.
Theo VSD, để tiếp tục giảm thời gian thanh toán xuống dưới T+3 thì đòi hỏi phải có sự phối hợp và đồng bộ của nhiều chủ thể, không chỉ phục thuộc vào ý chí chủ quan của ngành chứng khoán hay các CTCK. Bởi nếu buộc các CTCK phải hoàn tất thanh toán trước sáng T+3, tức là chuyển tiền ngay T+1 hoặc T+2 thì sẽ rất khó cho các CTCK, đó là chưa kể đến những rủi ro phát sinh trong việc chuyển tiền qua hệ thống ngân hàng và những lỗi giao dịch cần thời gian cho CTCK sửa lỗi, trước khi hoàn tất nghĩa vụ thanh toán giao dịch.
Cân nhắc các rủi ro phát sinh
Ông Nguyễn Văn Mạnh, Phó tổng giám đốc CTCK Maybank Kimeng đặt câu hỏi: Hiện nay người mua chứng khoán vẫn phải chờ chiều T+3 mới được quyền bán chứng khoán. Vậy nếu quy trình thanh toán này không thể rút ngắn xuống dưới T+3 thì quy trình giao dịch có thể rút ngắn xuống T+1, T+2 hay T+0 được không?
Ông Dương Ngọc Tuấn cho biết, việc cho phép giao dịch T+0 hay T+1, thuộc về cơ chế giao dịch, chứ không phải là cơ chế thanh toán. Theo đó, cơ chế giao dịch phụ thuộc vào chính sách hơn là hệ thống, nhưng để ra được chính sách này, cần phải cân nhắc rất kỹ về các rủi ro phát sinh.
Cụ thể, khi thời gian thanh toán là T+3, nếu cho phép bán chứng khoán ngày T+0 hoặc T+1, tức là bán chứng khoán khi chưa về tài khoản, thì đây được xem là một giao dịch khống. Tại châu Âu, quy trình bán chứng khoán ngày T+0 đã được áp dụng từ nhiều năm nay, nhưng điều này cũng gây ra nhiều rủi ro, đặc biệt là trong hoàn cảnh nền kinh tế thế giới đang bị khủng hoảng. Chính vì thế TTCK châu Âu đang tìm cách hạn chế hình thức bán chứng khoán khi chưa về đến tài khoản của nhà đầu tư.
Việt Nam là một thị trường mới nổi, TTCK vẫn đang trong quá trình hoàn thiện, các rủi ro vẫn còn tiềm ẩn trong khi ý thức cũng như khả năng tuân thủ nghĩa vụ thanh toán của một số thành viên còn hạn chế nên giảm thời gian thanh toán sẽ khiến cho thị trường càng khó kiểm soát. Theo lãnh đạo VSD, TTCK Việt Nam cần có hướng tiếp cận căn cơ hơn với ý tưởng này, bởi mục tiêu quan trọng nhất là phải giữ được TTCK vận hành an toàn, giao dịch thông suốt.
Để có thể áp dụng việc rút ngắn thời gian giao dịch, theo VSD, TTCK cần phải tạo ra các cơ chế để phòng ngừa rủi ro đồng bộ, đầy đủ. Hiện VSD đang xây dựng cơ chế bảo lãnh thanh toán thông qua đối tác thanh toán trung tâm (CCP) theo hướng có một chủ thể đảm nhận vai trò bù trừ thanh toán. CCP sẽ thực hiện nhiều biện pháp để phòng ngừa rủi ro cho chính mình và thị trường, trong đó có việc đặt ra tiêu chuẩn cao để trở thành thành viên CCP. Dự kiến, cơ chế CCP sẽ được VSD thống nhất và trình UBCK trong thời gian tới.
Hiện VSD và CCP đã xây dựng dự thảo về cơ chế vay và cho vay chứng khoán nhằm: hỗ trợ việc vay và cho vay chứng khoán giữa các thành viên trong trường hợp các thành viên thiếu hụt chứng khoán, hoặc cần chứng khoán để sửa lỗi; cho phép các thành viên lập quỹ thực hiện các nghiệp vụ liên quan đến ETF.
VSD cũng sẽ đóng vai trò trung gian để vận hành hệ thống, tạo điều kiện cho các bên tìm kiếm nhau, đồng thời quản lý tài sản thế chấp để đảm bảo nghĩa vụ thanh toán của bên đi vay. Các cơ chế này đang được VSD xây dựng, để chuẩn bị bước nền cho sản phẩm mới ETF và chuẩn bị cho việc triển khai thị trường phái sinh.
Lương Tuấn
English
