Nỗi lo thiếu lương thực

Theo một báo cáo mới của Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB) có tiêu đề “Lạm phát giá lương thực toàn cầu và các nước Châu Á đang phát triển”, giá lương thực toàn cầu tăng cao và đạt mức tăng kỷ lục trong 2 tháng đầu năm 2011 đang một lần nữa đe dọa, đẩy hàng triệu người dân ở các nước Châu Á đang phát triển vào cảnh cùng cực. Tuy nhiên, đây cũng là cơ hội lớn cho các nhà xuất khẩu lương thực VN.

ảnh minh họa (nguồn Internet)

Giá lương thực thế giới tiếp tục tăng

Giá lương thực đã được dự đoán sẽ tiếp tục tăng dần kể từ sau mức tăng đột biến vào năm 2008. Báo cáo của ADB cho rằng, chi phí sản xuất đối với nhiều loại cây lương thực ở Châu Á đã tăng nhanh và liên tục kể từ giữa năm ngoái, đồng thời giá dầu thô đạt mức cao nhất trong vòng 31 tháng vào tháng 3 là những bước thụt lùi của khu vực vốn đã phục hồi nhanh chóng và mạnh mẽ kể từ cuộc khủng hoảng kinh tế toàn cầu.

Lạm phát lương thực trong nước ở nhiều nền kinh tế trong khu vực Châu Á đã đạt mức trung bình 10% trong đầu năm 2011. Nghiên cứu của ADB cho thấy việc tăng giá lương thực 10% ở các nước Châu Á đang phát triển, nơi cư trú của 3,3 tỷ người, có thể đẩy thêm 64 triệu người vào cảnh nghèo khổ với thu nhập dưới mức 1,25 đô-la/ngày.

Báo cáo cũng cho biết nếu như từ giờ đến cuối năm, giá cả lương thực toàn cầu và giá dầu tiếp tục tăng cao như trong đầu năm 2011, tăng trưởng kinh tế của khu vực có thể giảm tới 1,5 điểm phần trăm.

Báo cáo cho rằng trong ngắn hạn, với việc dự trữ ngũ cốc đang giảm, giá cả lương thực có thể sẽ tiếp tục biến động và giữ ở mức cao. Thêm vào đó là các nhân tố cơ cấu và chu kỳ đã từng xuất hiện trong cuộc khủng hoảng 2007-2008, bao gồm nhu cầu lương thực tăng lên ở các nước đang phát triển có dân số đông và có thu nhập cao, việc cạnh tranh sử dụng ngũ cốc cho các mục đích khác, diện tích đất nông nghiệp suy giảm, năng suất thu hoạch chững lại và thụt lùi.

Báo cáo ghi nhận rằng sản lượng giảm sút do thời tiết xấu cùng với đồng đô-la yếu, giá dầu cao và lệnh cấm xuất khẩu tại một số nước sản xuất lương thực chính là những nguyên nhân chủ yếu tạo áp lực tăng giá toàn cầu kể từ tháng sáu năm ngoái, với mức tăng hai chữ số đối với giá của lúa mỳ, ngô, đường, dầu ăn, sản phẩm sữa và thịt. Giá gạo nhiều khả năng sẽ tiếp tục xu hướng tăngdo ảnh hưởng của hiện tượng thời tiết La Nina vẫn tiếp diễn, buộc người tiêu dùng phải tìm kiếm những sản phẩm thay thế ít tốn kém hơn nhưng cũng ít dinh dưỡng hơn.

Ông Changyong Rhee, Trưởng Ban Kinh tế của ADB đánh giá, “Để ngăn chặn nguy cơ khủng hoảng, điều quan trọng là các nước cần kiềm chế việc áp dụng lệnh cấm xuất khẩu đối với các mặt hàng lương thực, đồng thời tăng cường hệ thống an sinh xã hội. Các nỗ lực để ổn định sản xuất cần được chú trọng với việc đầu tư thêm cho cơ sở hạ tầng nông nghiệp để nâng cao sản lượng lương thực và mở rộng hệ thống kho chứa, đảm bảo rằng lương thực sản xuất ra không bị lãng phí.”

Chính phủ các nước Châu Á đã tiến hành nhiều biện pháp ngắn hạn để giảm nhẹ các tác động gay gắt của lạm phát giá lương thực, bao gồm cả các biện pháp bình ổn giá. Tuy nhiên, báo cáo cho rằng nhu cầu lương thực tăng cao tại các nước đang phát triển ở Châu Á cùng với năng suất thấp khiến các nhà hoạch định chính sách cũng cần phải tập trung vào các biện pháp dài hạn để tránh một cuộc khủng hoảng trong tương lai.

Báo cáo nói rằng cần phải làm dịu bớt các hoạt động đầu cơ trên thị trường lương thực. Báo cáo kiến nghị cần tăng cường sự thống nhất của thị trường và xóa bỏ các biến dạng chính sách đang tạo ra rào cản trong việc lưu chuyển lương thực từ các khu vực dư thừa đến các khu vực thiếu hụt.

Báo cáo cũng ghi nhận rằng sự hợp tác giữa các quốc gia Châu Á có thể đảm bảo tốt hơn việc cung cấp lương thực cho người dân trong khu vực. Khuôn khổ An ninh Lương thực Hợp nhất ASEAN, theo đó 10 nước thành viên ASEAN đã đồng ý thiết lập một hệ thống dự trữ gạo khẩn cấp của khu vực, là một bước đi tích cực theo phương hướng này

Xuất khẩu gạo của VN tăng mạnh

Trước thực tế trên, cơ hội xuất khẩu gạo của các DNVN là rất lớn. Theo Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, chưa năm nào lượng xuất khẩu gạo đầu năm lại tăng nhanh như năm nay. Trong tháng 4, VN xuất khẩu đạt 890 ngàn tấn, kim ngạch đạt 445 triệu USD, đưa tổng lượng gạo xuất khẩu 4 tháng ước đạt 2,8 triệu tấn, kim ngạch đạt 1,4 tỷ USD.

Trong đó, thống kê cho thấy, 3 tháng đầu năm 2011, số lượng gạo VN xuất khẩu nhiều nhất và giá trị cũng đạt cao nhất trên 751.000 tấn (vượt 100.000 tấn so kế hoạch đề ra), trị giá 884 triệu USD, tăng 42% về lượng và 46% về giá trị so với cùng kỳ năm 2010. Thị trường xuất khẩu gạo lớn trong các tháng đầu năm 2011 dẫn đầu là Indonesia tăng đột biến, với giá trị đạt 343 triệu USD chiếm tới 35,3 % tỷ trọng xuất khẩu gạo. Theo dự báo, khoảng từ tháng 6 trở đi, Indonesia sẽ tiếp tục mua gạo VN. Thị trường đứng thứ hai là Cu Ba (Cuba đã ký mua 250.000 tấn và giao đợt đầu 75.000 tấn gạo VN). tăng trưởng mạnh gấp 1,6 lần về lượng và gần 2 lần về giá trị. Đáng chú ý, từ cuối năm 2010, Bangladesh cũng đã mua trở lại gạo VN.

Philippines cũng trở thành thị trường tập trung mua gạo lớn nhất của Việt Nam nhiều năm qua thay đổi cách thức mua gạo. Hiện VN đã ký hợp đồng cấp chính phủ cung cấp 200.000 tấn gạo (giao hàng từ tháng 7,8- 2011) và một số hợp đồng mua bán gạo của các DN tư nhân khác cũng có giá trị khá lớn.

Hiện nay, theo Hiệp hội lương thực VN, các hợp đồng xuất khẩu gạo đã ký giao trong 3 tháng tới là 1,6 triệu tấn, dự kiến quý 2 sẽ xuất khẩu khoảng 2 triệu tấn. Điều đáng ghi nhận từ những biến động thị trường xuất khẩu gạo vừa qua là nếu không có sự nhạy bén của các DN khi nhận định tình hình từ giữa năm 2010 và nhanh chóng tháo gỡ thế bế tắc, khai thông thị trường mới mà cũ (Indonesia, Bangladesh) kịp lúc thì khó có được kết quả như hiện nay.

Theo Chủ tịch VFA Trương Thanh Phong, sắp tới nhiều khả năng Nhật Bản nhập khẩu trở lại gạo thơm từ Việt Nam với giá rất cao. Hiện VFA đang phối hợp với Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn và các địa phương xác định khu vực trồng lúa thơm đảm bảo những quy định khắt khe của Nhật Bản.