Đầu tư xây dựng cơ bản: khó nhất là tìm nguồn vốn

Năm 2009, Việt Nam không chỉ huy động được nguồn vốn đầu tư khá lớn (bằng 42% GDP) mà còn là năm đạt tiến độ giải ngân cao nhất trong nhiều năm qua với nhiều công trình hạ tầng quan trọng hoàn thành và đưa vào sử dụng. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều công trình, dự án dang dở, chậm tiến độ…

Đó là đánh giá của Chính phủ và các địa phương tại hội nghị trực tuyến về công tác đầu tư xây dựng toàn quốc, dưới sự chủ trì của Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Tấn Dũng.

Hà Nội còn nhiều công trình ngổn ngang

Thực tế cho thấy, mặc dù đã có chuyển biến tích cực trong đầu tư xây dựng cơ bản, nhưng công tác giải phóng mặt bằng vẫn chậm, thủ tục đầu tư mất nhiều thời gian và năng lực của chủ đầu tư, ban quản lý dự án yếu kém… Đây là những nguyên nhân chính ảnh hưởng đến tiến độ giải ngân, tiến độ và chất lượng công trình. Ngay như thủ đô Hà Nội, năm 2009 là năm đầu tiên triển khai kế hoạch xây dựng cơ bản trên địa bàn TP Hà Nội sau khi mở rộng địa giới hành chính, và chuẩn bị cho Đại lễ 1000 năm Thăng Long, TP Hà Nội phải thực hiện nhiều công trình dự án trọng điểm. Tuy nhiên, Chủ tịch UBND TP Hà Nội Nguyễn Thế Thảo cho biết, việc khó nhất trong lĩnh vực đầu tư xây dựng cơ bản của Hà Nội là giải phóng mặt bằng. Theo Nghị định 69 của Chính phủ, khi thu hồi đất nông nghiệp phải đền bù lại đất dịch vụ cho người dân nhưng các dự án gần trung tâm Hà Nội không có đất dịch vụ, phải trả người dân bằng tiền, cũng gây nhiều bất cập. Thực tế, Hà Nội đang vướng vào nhiều dự án cần giải phóng mặt bằng lớn như: Cầu Nhật Tân, Nhà ga T2 Nội Bài, đường 32, đường Hà Nội – Thái Nguyên, Cao tốc Nội Bài – Vĩnh Phúc… cần phải giải quyết dứt điểm, tạo tiền đề phát triển mạnh mẽ hạ tầng đô thị của Thủ đô. Trong năm 2009, trong số 511 dự án xây dựng cơ bản do cấp TP trực tiếp quản lý, Hà Nội có 140 dự án hoàn thành đưa vào sử dụng, chiếm 59,6% số dự án trong giai đoạn thực hiện.

Theo số liệu của Sở Kế hoạch và Đầu tư Hà Nội, tính đến 31/1/2010, tỷ lệ khối lượng thực hiện của các nguồn vốn là 94% so với kế hoạch, tỷ lệ giải ngân là 92% so với kế hoạch. Tuy nhiên, việc triển khai thực hiện các luật mới liên quan đến đầu tư xây dựng Hà Nội từ vốn ngân sách trong thực tiễn gặp vướng mắc, nguồn vốn ngân sách cho đầu tư phát triển còn hạn hẹp, cần được tập trung tháo gỡ. Đặc biệt, khu vực phía Tây Hà Nội hầu như chưa có quy hoạch xây dựng tỷ lệ 1/5000, 1/2000 để làm cơ sở cho việc lập và thực hiện dự án đầu tư xây dựng. Nhiều dự án sử dụng vốn ngân sách Nhà nước triển khai chậm, nhiều dự án phải điều chỉnh trong quá trình triển khai. Trong năm 2010, tổng vốn đầu tư xây dựng cơ bản của Hà Nội đã giao là 14.081 tỷ đồng (không bao gồm vốn đầu tư phát triển của Chương trình mục tiêu quốc gia và thành phố), trong đó vốn trong nước là 13.831 tỷ đồng, vốn nước ngoài (ODA) là 250 tỷ đồng. Vốn xây dựng cơ bản do cấp TP trực tiếp quản lý là 6.734 tỷ đồng, phân bổ cho 558 dự án. TP Hà Nội cũng có 32 dự án thực hiện theo phương thức BT với tổng kế hoạch vốn ghi thu – chi năm 2010 là 3.000 tỷ đồng…

Chủ yếu huy động vốn xã hội

Để thực hiện tốt các công trình xây dựng cơ bản, còn rất nhiều vấn đề tuy cũ, nhưng vẫn được xem là cần phải giải quyết, nếu không sẽ trở thành “căn bệnh mãn tính” khó chữa. Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng nhấn mạnh, trong đầu tư xây dựng cơ bản khó nhất là tìm nguồn vốn, nhưng khuyết điểm là nhiều dự án có tiền rồi mà vẫn không giải ngân được; đầu tư ở một số địa phương vẫn còn dàn trải; tình trạng vi phạm các quy định về quản lý đầu tư xây dựng cơ bản vẫn còn khá phổ biến; cá biệt có công trình còn thất thoát lãng phí, tiêu cực... Đây là những hạn chế, yếu kém cần tập trung khắc phục. Do đó, Thủ tướng đề nghị các bộ, ngành và các địa phương tiếp tục tạo điều kiện thuận lợi khuyến khích các thành phần kinh tế tham gia đầu tư phát triển; tạo điều kiện thuận lợi vay vốn, giải ngân cho các doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp vừa và nhỏ; bảo lãnh vay vốn không chỉ cho doanh nghiệp nhà nước mà cho cả các thành phần kinh tế khác nhưng phải có quy định chặt chẽ.

Theo Bộ Kế hoạch và Đầu tư, công tác chỉ đạo đầu tư XDCB năm 2010 sẽ tạo một điểm nhấn trong việc triển khai các cơ chế huy động nguồn vốn đầu tư ngoài xã hội, đó là bổ sung các cơ chế mới trong hình thức đầu tư BOT (Xây dựng - Khai thác - Chuyển giao), BT (Xây dựng - Chuyển giao), PPP (hợp tác nhà nước - tư nhân),… tổ chức lồng ghép và phối hợp các nguồn lực để đẩy nhanh tiến độ thực hiện các dự án sử dụng vốn nhà nước. Bộ này cũng cho biết, năm 2010, dự kiến khả năng huy động nguồn vốn đầu tư phát triển toàn xã hội khoảng 791.000 tỷ đồng, tăng 12,3% so với 2009, bằng khoảng 41% GDP.

Theo báo cáo từ các bộ, ngành, địa phương, tới thời điểm này, nhìn chung nguồn vốn đầu tư đã được phân bổ và giao kế hoạch tới các đơn vị cơ sở. Kế hoạch vốn TPCP cũng đã sớm triển khai, như dự án ngành giao thông: 28.800 tỷ đồng, Bộ Quốc phòng: 3.200 tỷ đồng, địa phương: 13.300 tỷ đồng; các dự án ngành Thủy lợi: 13.600 tỷ đồng, của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn: 4.000 tỷ đồng, địa phương: 9.600 tỷ đồng; Dự án di dân tái định cư thủy điện Sơn La: 1.500 tỷ đồng; các dự án ngành Y tế: 5.600 tỷ đồng; các dự án ngành Giáo dục: 6.500 tỷ đồng (trong đó chương trình kiên cố hóa trường lớp học và nhà công vụ cho giáo viên: 4.500 tỷ đồng; xây dựng ký túc xá sinh viên: 2.000 tỷ đồng). Tuy nhiên, mức vốn đầu tư thuộc NSNN sẽ chỉ chiếm khoảng 15,9%, vốn TPCP chiếm 7,1%, vốn tín dụng đầu tư của Nhà nước chiếm 7%, thấp hơn nhiều so với năm 2009. Các nguồn vốn khác từ xã hội sẽ khoảng 70%, chiếm đa phần còn lại.

Huyền Trang