Lợi gì từ chỉ số VN-30?

Mới đây, Sở Giao dịch chứng khoán TP.Hồ Chí Minh đã tổ chức hội thảo giới thiệu chỉ số VN-30 với các thành viên thị trường. Liệu chỉ số này có khắc phục được những nhược điểm của chỉ số VN Index hiện tại?

Ông Hoàng Thạch Lân, Giám đốc khối môi giới của Công ty chứng khoán MHBS cho rằng, đứng ở góc độ nhà đầu tư cá nhân, khi nghe Sở Giao dịch chứng khoán TP.Hồ Chí MInh trình bày về những lý do của việc lập thêm chỉ số VN-30, chỉ có lý do khắc phục những hạn chế của VN Index hiện nay là đáng kể, còn lại những lý do khác nghe chung chung, có vẻ không thiết thực cho lắm.

Theo giới thiệu, VN-30 được cho là có khả năng xóa bỏ được việc "bóp méo" VN Index của vài cổ phiếu (bộ tứ BVH, VIC, VNM và MSN) chẳng hạn do những cổ phiếu này có tỷ trọng áp đảo về giá trị vốn hóa tính trên số lượng cổ phiếu niêm yết so với "phần còn lại của thị trường". Nhờ điều chỉnh lại giá trị vốn hóa theo số lượng cổ phiếu tự do lưu hành (free float), và hạ tỷ trọng của từng mã trong cả rổ chỉ số xuống một giới hạn vừa phải (tỷ trọng vốn hóa 10%), VN-30 có thể giúp giải quyết vấn đề này.

Các trường hợp giống bộ tứ nói trên sẽ được điều chỉnh giảm theo thứ tự: trước tiên lấy giá trị vốn hóa (thị giá nhân số lượng đang lưu hành) nhân với hệ số free float (loại trừ được những cổ phiếu có nhiều cổ đông ít giao dịch như cổ đông Nhà nước, cổ đông chiến lược, Hội đồng quản trị đang bị hạn chế bán…), loại bỏ mã nào có tỷ lệ cổ phiếu tự do giao dịch < 5% , tiến đến quy hoạch ra 30 mã và sau đó điều chỉnh tỷ trọng của các mã đó trong rổ để không có tình trạng "người mập ú, kẻ ốm nhom".

Tuy nhiên, ông Lân lại cho rằng, đây không phải là mục đích chính, bởi thực sự nếu chỉ cần điều chỉnh lại trọng số vốn hóa thì không cần phải thu gọn cả rổ hơn 300 mã cổ phiếu xuống còn 30 mã. Với khả năng có đầy đủ số liệu để tính được số cổ phiếu tự do lưu hành của toàn bộ các mã cổ phiếu trên sàn cũng như sự trợ giúp của máy tính, của công nghệ, HOSE có thể điều chỉnh ngay cả VN Index (Nếu đẻ ra VN-30 thì liệu HOSE có định điều chỉnh lại cách tính của cả VN Index hay không?). Nói cách khác, nhà đầu tư vẫn có thể giữ thói quen tham khảo VN Index đã được "chống méo" mà không cần đi tìm một chỉ số mới. Vậy mục đích chính của việc xây dựng VN-30 là gì?

Theo sự giải thích của HOSE thì chỉ số VN-30 sẽ giúp tăng khả năng cung cấp dịch vụ của HOSE. Tuy nhiên, có nhà đầu tư cho rằng, nó còn giúp tăng khả năng cung cấp dịch vụ cho các thành viên của Sở giao dịch chứng khoán. Dịch vụ ở đây bao gồm việc cung cấp thông tin để giúp các công ty chứng khoán, công ty quản lý quỹ… tạo lập được danh mục/quỹ mô phỏng chỉ số (ETF chẳng hạn), và sau này còn là loại hình giao dịch chỉ số (nôm na là mua bán thẳng trên chỉ số, mỗi điểm được quy ra 1 lượng tiền nhất định, ví dụ hôm nay mua VN-30 ở giá 400 (điểm), mai bán ở mức 420, mỗi điểm = 100.000 đồng…).

Thêm vào đó, nói về danh mục mô phỏng chỉ số, trên các Thị trường chứng khoán (TTCK) có những nhà đầu tư thay vì phân tích công ty niêm yết để tìm ra vài mã hàng tốt, họ sẽ phân tích thẳng chỉ số và tìm cách lập 1 danh mục đầu tư có biến động NAV (giá trị tài sản ròng) tương tự như biến động của chỉ số. Việc phân tích chỉ số sẽ có nghĩa là phân tích kinh tế vĩ mô và các mô hình kỹ thuật chứ không còn là soi hàng đống báo cáo tài chính không thể nào phản ánh đầy đủ hiện trạng doanh nghiệp và làm khảo sát (due dilligence) tại chính công ty mục tiêu, thậm chí còn tránh được những rủi ro cổ phiếu bị đẩy giá hay dìm hàng tại những thời điểm nhất định. Nói tương đối là đầu tư kiểu này thấy yên tâm hơn.

Ngày nay, thay vì tự lập danh mục đầu tư, các công ty chứng khoán, công ty đầu tư chứng khoán, các công ty quản lý quỹ… sẽ là người cung cấp và quản lý danh mục này cho khách hàng là nhà đầu tư. Ở sàn chứng khoán, hẳn mọi người đều nghe đến quỹ ETF của Van Eck Global. Đây là 1 quỹ đầu tư có danh mục lớn mô phỏng VN Index. Ngoài ra, công ty chứng khoán lớn như SSI hay Quỹ Dragon Capital (DC) cũng lập các chỉ số riêng cho mình với mục đích này. Chỉ có điều, trở ngại lớn nhất khi mô phỏng VN Index là không ai tính chính xác được lượng cổ phiếu tự do lưu hành trên thị trường. Về lý thuyết, việc VN Index bị bóp méo có thể được hóa giải qua việc mua vào, bán ra liên tục các mã trong danh mục mô phỏng đó. Nhưng thực tế là, ngoài HOSE, cả DC, SSI hay bất kỳ tổ chức nào khác đều không đủ khả năng thu thập và tính toán liên tục, chính xác lượng cổ phiếu tự do lưu hành của những mã trong danh mục mô phỏng này và ước lượng xem chúng có đủ lớn để đáp ứng kịp thời cho nhu cầu mua vào bán ra liên tục đó không. Đặc biệt là các ETF nước ngoài thì họ càng dè chừng thông số current room (lượng cổ phiếu mà nhà đầu tư ngoại được phép mua). Nếu hết room là khối ngoại khỏi mua được thêm.

Do đó, cách tốt nhất có lẽ là nhờ chính HOSE lập danh mục. VN-30 thực chất là 1 danh mục bao gồm các mã "có vốn hóa lớn", chiếm tỷ trọng đến 80% tổng vốn hóa thị trường, cũng tức là đại diện cho toàn bộ cổ phiếu trên sàn HOSE. Với khả năng có đầy đủ số liệu (nhờ được hơn 300 công ty niêm yết liên tục báo cáo) để tính lượng cổ phiếu tự do lưu hành, HOSE có thể giúp DC, SSI và các quỹ ETF khác lập danh mục mô phỏng được VN Index. Các công ty chứng khoán, quỹ đầu tư… đều đỡ mất công sức, mà ngay cả chính HOSE cũng được lợi (được tiếng cung cấp thêm các chỉ số phụ cho thị trường, đi theo thông lệ của các Sở GDCK trên thế giới, vừa có thể thu tiền bán thông tin về cơ cấu danh mục VN-30 cho các thành viên có nhu cầu). Lớn hơn nữa, cả thị trường cũng được lợi: vừa có tiếng hòa nhập với thông lệ quốc tế, vừa có thể thu hút các ETF nước ngoài khác, tức dòng vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài vào Việt Nam, và cũng nhờ có dòng tiền đó mà cổ phiếu được mua bán nhộn nhịp, có thêm thanh khoản, nhà đầu tư không sợ kẹt hàng, không lo ngân hàng siết nợ.

L.T.D