Ổn định và phát triển TTCK: Giải pháp mang tính hệ thống

Hiệp hội các nhà đầu tư tài chính VN (VAFI) vừa kiến nghị lên Thủ tướng Chính phủ và Bộ trưởng Bộ Tài chính về một giải pháp cơ bản mang tính hệ thống để ổn định và phát triển TTCK . Theo đó, các quy định phải thực hiện soát xét báo cáo tài chính từng quý đối với tất cả các công ty chứng khoán và niêm yết, loại những công ty không đủ tiêu chuẩn niêm yết ra khỏi sàn giao dịch, tách bạch tiền gửi của nhà đầu tư ra khỏi tài khoản của công ty chứng khoán, giảm số lượng các công ty chứng khoán … là những giải pháp mà VAFI hướng tới.

Những việc cần làm ngay…

Theo ông Nguyễn Hoàng Hải, Tổng thư ký VAFI, việc cần làm ngay là phải thực hiện việc soát xét báo cáo tài chính theo từng Quí thông qua các đơn vị kiểm toán độc lập đối với tất cả công ty chứng khoán và tất cả công ty đang niêm yết trên sàn giao dịch của Sở giao dịch chứng khóan Hồ chí Minh.

Mặc dù đã thực hiện soát xét kiểm toán giữa kỳ đối với công ty niêm yết, tuy nhiên một số công ty niêm yết, công ty chứng khoán vẫn cố tình lập “ báo cáo đẹp” vào quí 1, quí 3 dẫn tới sai lệch kết quả kinh doanh sau khi kiểm toán, thậm chí có sự sai lệch lớn về số liệu giữa công ty kiểm toán và công ty niêm yết ;

“Việc thực hiện soát xét báo cáo tài chính theo từng quí nhằm ngăn chặn tình trạng cố tình gian lận báo cáo tài chính phục vụ cho việc phát hành cổ phiếu hay tạo điều kiện để cho một số ban quản lý doanh nghiệp làm giá thoát hàng với giá cao…Thực hiện soát xét từng quí sẽ làm cho các nhà đầu tư yên tâm hơn, nhất là đối với đa phần các nhà đầu tư cá nhân chưa am hiểu sâu về chế độ chính sách tài chính doanh nghiệp”, ông Hải nói. Bên cạnh đó, VAFI cũng đề nghị cần kiểm toán từng quí với tất cả công ty chứng khoán ( kể cả công ty chưa niêm yết ) vì hiện nay có 1 bộ phận công ty chứng khoán có mức độ gian lận trong lập báo cáo tài chính lớn hơn rất nhiều so với các công ty công chúng trong lĩnh vực sản xuất kinh doanh. Hoạt động của một bộ phận công ty chứng khoán không minh bạch đang đe dọa an toàn hệ thống cũng như đe dọa đến tài sản của nhà đầu tư…

Ông Hải cho biết thêm, VAFI chưa đề xuất kiểm toán từng quí với công ty niêm yết tại sàn Hà Nội vì để hệ thống công ty kiểm toán có thời gian chuẩn bị nhân sự, tránh tình trạng quá tải trong công tác kiểm toán và để bảo đảm chất lượng kiểm toán .

Đáng chú ý, cần loại ngay một số doanh nghiệp không đủ tiêu chuẩn niêm yết ra khỏi các sàn giao dịch. Phân tích cho thấy, hiện có một số doanh nghiệp kinh doanh thua lỗ trong nhiều năm, nợ nhiều không trả được hoặc chỉ thanh toán ở mức tượng trưng, không trích lập dự phòng đầy đủ về giảm giá chứng khoán hay về tỷ giá, rồi có tình trạng định giá tài sản quá cao….Những doanh nghiệp này không đủ vốn pháp định niêm yết hoặc thậm chí mất hết vốn điều lệ nếu hạch toán đúng theo các chuẩn mực kiểm toán, các doanh nghiệp này được các nhà đầu tư bám sàn gọi là “ các con tầu ma”.

Tuy nhiên, điều đặc biệt nghiêm trọng là những cổ phiếu này hay được đầu cơ, thao túng giá cả và từ đó lôi kéo rất nhiều nhà đầu tư tham gia, ảnh hưởng xấu đến môi trường đầu tư chứng khoán.

Theo ông Hải, một việc cần làm ngay nữa là phải thực hiện việc tách bạch tiền gửi của nhà đầu tư ra khỏi tài khoản của công ty chứng khoán. Cách đây 3 năm, UBCKNN từng có kế hoạch đưa tài khoản tiền gửi của nhà đầu tư ra khỏi công ty chứng khoán để nhà đầu tư mở tài khoản trực tiếp tại hệ thống ngân hàng thương mại nhằm bảo vệ tuyệt đối tiền của nhà đầu tư, đồng thời ngăn chặn việc chiếm dụng sử dụng không an toàn tiền gửi của nhà đầu tư nhưng kế hoạch này đã không được thực hiện. Trong thời gian gần đây đã có tình trạng một số công ty chứng khoán mất khả năng thanh toán trong một số giao dịch thanh toán và bị Trung tâm lưu ký chứng khoán nhắc nhở công khai. Điều đáng nói là nhiều trường hợp mất khả năng thanh toán nghiêm trọng (chỉ thiếu hơn 1 tỷ mà công ty chứng khoán không có khả năng thanh toán cho Trung tâm lưu ký ), trong khi vốn pháp định cho hoạt động môi giới chứng khoán là 25 tỷ đồng (?)

Mặt khác, trong mấy năm qua đã xuất hiện tình trạng nhiều nhân viên công ty chứng khoán, thậm chí là chủ tịch HĐQT, Tổng giám đốc công ty chứng khoán đã chiếm dụng vốn của nhà đầu tư, của ngân hàng thương mại. Đã có ngân hàng mất hàng trăm tỷ đồng do Chủ tịch HĐQT công ty chứng khoán lừa đảo chiếm dụng rồi bỏ trốn, tình hình này đang đe dọa đến khả năng mất tiền của nhà đầu tư.

Về tính khả thi của giải pháp này, VAFI cho biết đã nghiên cứu, khảo sát và thấy rằng hầu hết các công ty chứng khoán đáp ứng được qui định này một cách dễ dàng, một vài công ty không đáp ứng được điều kiện do họ không hội đủ số vốn pháp định và đương nhiên là cần bị loại bỏ chức năng môi giới chứng khoán.

… Và những giải pháp lâu dài

Ông Hải cho biết , về trung hạn, VN cần phải giảm số công ty chứng khoán từ 100 xuống còn 25 công ty. Theo phân tích của ông Hải, hiện có hơn 100 CTCK, đa phần hoạt động bát nháo như 1 công ty cầm đồ.Quá nhiều CTCK dẫn đến chất lượng công ty kém vì nguồn nhân lực quản lý bị phân tán và vì các CTCK cạnh tranh không lành mạnh, cạnh tranh bằng mọi giá để thu hút nhà đầu tư dẫn tới việc tỷ lệ cho vay cho đầu tư chứng khoán quá lớn ( có thời điểm cho nhà đầu tư vay gấp 5 lần vốn tự có ). Cạnh tranh cho vay nhiều đã biến TTCK trở thành 1 sòng bạc, hậu quả tất yếu là đa phần các nhà đầu tư bám sàn thua lỗ, mất vốn và cũng dẫn tới nhiều công ty chứng khoán thua lỗ, mất vốn và ở tình trạng giải thể phá sản.

Tuy nhiên, làm thế nào để còn khoảng 25 CTCK là việc không đơn giản. Theo VAFI, Thủ tướng Chính phủ nên có văn bản yêu cầu các Tập đoàn, Tổng công ty, doanh nghiệp nhà nước, CTCP có cổ phần chi phối nhà nước đang nắm cổ phần chi phối tại các công ty chứng khoán thực hiện ngay việc giải thể, hợp nhất, sáp nhập hay thoái vốn tại các công ty chứng khoán đó. Đồng thời, yêu cầu CTCK phải tăng vốn pháp định theo lộ trình: năm 2013 là 600 tỷ đồng ( từ 300 tỷ đồng ), năm 2015 là 1200 tỷ đồng.

“Bằng các giải pháp trên, sẽ dễ dàng tái cơ cấu hệ thống CTCK, đồng thời tăng sự hấp dẫn cho việc đầu tư từ các công ty chứng khoán nước ngoài và sẽ bảo vệ được tài sản của cổ đông”, ông Hải khẳng định.

Bên cạnh đó, theo ông Hải, cần cổ phần hóa và lựa chọn nhà đầu tư chiến lược cho Sở Giao dịch chứng khoán, tiến tới sáp nhập Trung tâm Lưu ký chứng khoán vào Sở GDCK. Thành lập 1 sàn giao dịch chứng khoán mới làm cơ sở xây dựng “1 siêu thị văn minh hiện đại “ ngang tầm quốc tế nhưng vẫn được quản lý từ Sở giao dịch chứng khoán VN. Để xây dựng 1 sàn giao dịch chứng khoán theo tiêu chuẩn quốc tế, cần phải đưa ra nhiều tiêu chuẩn cao cho các bên tham gia thị trường. Theo đó, đối với công ty niêm yết, vốn điều lệ phải trên 200 tỷ đồng, có ít nhất10 năm hoạt động và luôn duy trì tỷ suất lợi nhuận sau thuế trên vốn điều lệ bình quân trong 5 năm là 30%, chỉ cho phép lỗ 1 năm. Ngoài ra, việc phát hành cổ phiếu ra công chúng bắt buộc phải có bảo lãnh ( tỷ lệ bảo lãnh từ 20% trở lên ), khi không đạt các tiêu chuẩn trên thì phải niêm yết ở bảng giao dịch có tiêu chuẩn thấp hơn…

Đặc biệt, theo VAFI, Nhà nước cần xác định TTCK là mặt trận kinh tế hàng đầu và ngành đầu tư chứng khoán phải được coi là ngành kinh tế mũi nhọn được hưởng ưu đãi về thuế thu nhập doanh nghiệp như ngành công nghệ cao; đồng thời cần thực hiện mở room cho nhà đầu tư nước ngoài ở các ngành nghề không phải là ngành kinh doanh có điều kiện; bỏ thủ tục xin mã số giao dịch cho nhà đầu tư nước ngoài, thay vào đó là thủ tục đăng ký qua mạng với Trung tâm Lưu ký chứng khoán; cho phép nhà đầu tư được vay số chứng khoán vừa mua nhằm tăng tính thanh khoản cho thị trường, thúc đẩy phong trào đầu tư giá trị….

Quynh Anh