Dự báo xu hướng 2012: Lo tỷ giá giảm

Kinh tế vĩ mô đầu năm có khá nhiều nhân tố thuận tác động vào xu hướng ổn định tỷ giá năm 2012. Theo đó, mức dự báo bi quan nhất cũng không cho rằng tỷ giá đến cuối năm 2012 sẽ tăng vượt 3% so với đầu năm. Vậy các nhân tố nào đã, đang và sẽ tác động vào xu hướng tỷ giá 2012?

Lạm phát đã và sẽ giảm tốc độ tăng, cán cân thương mại đã và đang cải thiện rõ rệt theo hướng ngày càng giảm thâm hụt do giảm nhập siêu và xu hướng các dòng vốn chảy vào Việt Nam đã và đang tăng tốc trong năm 2012 giúp ổn định tỷ giá, thậm chí tăng giá tiền đồng trong quan hệ tỷ giá. Tổng cục thống kê Việt Nam công bố CPI cả nước tháng 2/2012 tăng 1,37% so với tháng trước và tăng 2,38% so với tháng 12/2011. So với cùng kỳ năm 2011, CPI tháng 2 tăng 16,44%, theo đà này các tháng về sau tốc độ tăng sẽ giảm dần xuống. Kỳ vọng đến cuối năm, CPI có thể chỉ tăng ở mức 10%. Thâm hụt thương mại dự kiến sẽ ổn định hơn, ở mức 10,1 tỷ USD trong năm 2012 (so với 9,8 tỷ USD năm 2011), là con số nhỏ hơn nhiều so với dự trữ ngoại hối quốc gia.

Ngay từ đầu năm đã xuất hiện những tiền đề thuận: tỷ giá USD liên tục đi xuống, sức mua vàng của người dân “nguội lạnh" dần, giá vàng thế giới lại không có nhiều biến động sóng lớn, thị trường bất động sản (BĐS) đang có dấu hiệu được vực dậy…thì không có lý do gì để các doanh nghiệp neo giá vàng trong nước ở mức quá cao so với thế giới. Đến lượt nó, một lượng đáng kể ngoại tệ sẽ quay trở lại sản xuất, đầu tư BĐS, chứng khoán (CK) thay vì đầu cơ vào vàng, làm cho tỷ giá bớt căng thẳng.

Theo số liệu của hãng định mức tín nhiệm quốc tế - Fitch Ratings (Fitch), dự trữ ngoại hối của Việt Nam tính đến cuối tháng 9 năm 2011 là 15,2 tỷ USD, tăng từ mức 12 tỷ USD vào đầu năm. Con số này chắc chắn đã tăng mạnh vào các tháng cuối năm 2011 và 2 tháng đầu 2012 do lượng kiều hối chảy về và các kế hoạch đầu tư trực tiếp nước ngoài đã khởi động sau kỳ nghỉ tết nguyên đán dài ngày của nước ta. Hiện Fitch đang dành cho Việt Nam định hạng tín nhiệm ở mức B+ với triển vọng ổn định. Đến thời điểm hết tháng 11/2011, tỷ giá liên ngân hàng ở mức 20.803 đồng/USD, đến nay sau 3 tháng con số này ngày 29/2 mới ở mức 20.828 đồng/USD - gần như ổn định không thay đổi. Nếu đồng Việt Nam giảm giá 3% trong năm nay như quyết tâm của NHNN, thì cuối năm tỷ giá bình quân liên ngân hàng sẽ không vượt quá 21.500 đồng/1 USD. Theo Fitch, do những rủi ro từ tỷ lệ lạm phát còn cao so với tăng trưởng GDP và những thách thức trong việc hạ nhiệt nền kinh tế đã rơi vào trạng thái tăng trưởng nóng từ năm 2008, hãng này sẽ tiếp tục theo dõi việc thực hiện và kết quả của Nghị quyết 11 trong các đánh giá về Việt Nam.

Nền kinh tế hàng đầu thế giới - kinh tế Mỹ đang xuất hiện những nhân tố lạc quan. Hiệp hội kinh tế Mỹ (NABE) khẳng định các nhà kinh tế đã nâng dự báo về việc làm, doanh số bán nhà mới và chi tiêu của các doanh nghiệp. Thế nhưng họ vẫn duy trì dự báo rằng GDP của Mỹ sẽ tăng trưởng ở tốc độ 2,4% là con số dự báo cẩn trọng; Con số trên cải thiện hơn so với năm 2011 chỉ là 1,6%.

Trong phiên họp đặc biệt ngày 27/2, Đức đã thông qua gói cứu trợ thứ 2 dành cho Hy Lạp. Theo đó, 496 thành viên của hạ viện Đức đã bỏ phiếu ủng hộ gói cứu trợ 130 tỷ Euro (174 tỷ USD), 90 bỏ phiếu chống và 5 phiếu trắng. Phát biểu tại phiên họp, bà thủ tướng Merkel nói: "Những rủi ro của việc bỏ rơi Hy Lạp là không thể lường trước. Dù thành công song cuộc bỏ phiếu cũng cho thấy bất đồng quan điểm trong liên minh của Angela Merkel ngày càng tăng khi 17 nhà lập pháp phản đối cộng thêm 3 phiếu trắng.

Dự báo tăng trưởng GDP của Italy, Tây Ban Nha và Hy Lạp đồng loạt được điều chỉnh giảm, Chính phủ tất cả các nước này đang áp dụng biện pháp thắt chặt chính sách tài khóa – Sự suy giảm kinh tế EU đồng nghĩa với co hẹp thị trường xuất khẩu của Việt Nam. Đây là nhân tố “thuận” cho tỷ giá ổn định, nhưng “nghịch” cho kinh tế đối ngoại.

Tuy nhiên, nhiều thách thức khách quan và thách thức nội tại đan xen trong một thế giới phẳng toàn cầu hóa, đang đe dọa nền kinh tế nước ta nên vấn đề không chỉ sức mua đối nội đang và sẽ còn trầm lắng, mà cả sức mua đối ngoại cũng không thuận – Có thể sẽ dẫn tới tình trạng “thừa vốn, thiếu tiền” làm cho nền kinh tế vừa lạm phát vừa suy thoái và tỷ giá thậm chí có xu hướng tụt xuống – đồng nội tệ lên giá tương đối so với đồng ngoại tệ, nếu lãi suất nội tệ vẫn cứ cao.

Một trong những lý do làm tỷ giá ổn định trong thời gian từ cuối 2011 đến đầu tháng 3/2012 này là mức chênh lệch rất lớn giữa lãi suất tiền đồng và USD (chính thức là 12%/năm nhưng thực tế độ chênh lên tới 15 – 16%/năm), đó là sự ổn định không vững vàng. Do vậy, nếu giảm lãi suất tiền đồng đang là đòi hỏi cấp bách, cũng đồng nghĩa với thu hẹp mức chênh lệch lãi suất này sẽ làm cho tiền đồng trở nên kém hấp dẫn hơn. Khi đó, với mức lạm phát vẫn cao như hiện nay thì mục tiêu kìm giữ tỷ giá lại trở lên khó đạt được nếu xuất khẩu không tăng tốc mạnh hơn nhập khẩu.

Hệ thống ngân hàng Việt Nam đang khá phân tán, gồm nhiều đơn vị nhỏ lẻ và thị trường chưa thực sự xác lập một xu hướng thống trị, chi phối rõ rệt. Do đó, cơ hội cạnh tranh để trở thành nhà băng lớn vẫn còn hé mở cho các nhà đầu tư nước ngoài. Xu hướng mua bán – sáp nhập ngân hàng có yếu tố nước ngoài tại Việt Nam đang rất rõ ràng hơn bao giờ hết. Đây lại là nhân tố gây áp lực tăng giá tiền đồng, tác động xấu tới xuất khẩu.

Trong bối cảnh quốc tế, Trung Quốc có thể "hủy hoại" nỗ lực của mình trong việc tham gia cứu trợ Eurozone vì luôn gắn với những lợi ích trước mắt. EU luôn tiến hành điều tra chống bán phá giá và trợ giá đối với các sản phẩm thép tấm phủ (chủ yếu được sử dụng trong ngành xây dựng) nhập khẩu từ Trung Quốc. Nếu tìm thấy các bằng chứng về bán phá giá và trợ giá bất hợp pháp, EU có thể áp thuế nhập khẩu tạm thời đối với thép Trung Quốc từ tháng 9 tới. Nếu vậy Trung Quốc lập tức sẽ xem lại nỗ lực trợ giúp EU, sẽ càng gây khó khăn cho kinh tế thế giới.

Bên cạnh đó, năm 2012, kinh tế châu Âu tiếp tục khủng hoảng nợ công và suy giảm đã rất rõ; Hoạt động kinh tế suy giảm tại Trung Quốc và các nước châu Á khác như Nhật, Hàn Quốc và Ấn Độ cũng đã hiện hữu; Kinh tế Mỹ tuy có dấu hiệu được cải thiện, đà tăng trưởng của Mỹ dường như đã đạt đỉnh trong nỗ lực hiện tại và dường như cả tới hạn ở tiềm năng, Chính phủ nước này do đó đã công bố sẽ vẫn tiếp tục thắt chặt ngân sách trong các năm 2012-2013, trong khi tiêu dùng tư nhân vẫn yếu, hạn chế nhập khẩu cùng với sự đi xuống của kinh tế toàn cầu và kinh tế châu Âu sẽ làm xuất khẩu của Mỹ giảm sút, trong khi giá dầu tăng làm tăng kim ngạch nhập khẩu năng lượng, gây cản trở tăng trưởng kinh tế; Những rủi ro địa chính trị tại Bắc Phi, Trung Đông vẫn đang gia tăng, do khả năng Israel phản ứng bằng quân sự đối với những tham vọng hạt nhân của Iran, làm cho không gian kinh tế thế giới bị cuốn hút vào chính trị cùng với “mùa” bầu cử nội các ở nhiều quốc gia sẽ tạo độ “dừng” cơ học của kinh tế toàn cầu, mà Việt Nam là một bộ phận của khối kinh tế ấy cũng sẽ bị hạn hẹp thị trường đầu ra và chịu sức ép nhập siêu, gây áp lực tăng tỷ giá.

Như vậy, với những nhân tố thuận và nghịch nêu trên, có thể nhìn khá rõ bức tranh tỷ giá 2012 ở nước ta là sẽ có xu hướng ổn định, thậm chí đồng nội tệ có thể lên giá so với ngoại tệ nói chung và USD nói riêng. Riêng năm 2012 nên bình tĩnh, tìm cách chống giảm hơn là chống tăng tỷ giá.

Bức tranh sức mua đối ngoại của đồng nội tệ năm 2012 có nhiều mảng sáng hơn so với các nỗ lực giảm lãi suất tiền đồng và tăng trưởng kinh tế. Chính vì vậy cần biến các nhân tố thuận về ổn định tỷ giá năm 2012 thành cơ hội để từng bước cấu trúc lại các cơ chế quản lý ngoại hối nói chung, ngoại tệ nói riêng sao cho phát huy tốt nhất các nguồn ngoại lực quí hiếm vào sự nghiệp nội lực hóa nền công nghiệp hiện đại nhằm thay dần cơ chế “tiêu thụ” thụ động tri thức ngoại và cũng là để kéo theo sự phát triển lành mạnh thị trường ngoại hối Việt Nam.

Tiến sĩ Nguyễn Đại Lai