Cần tạo thêm sức hút với nhà đầu tư

Cơ sở hạ tầng, nguồn nhân lực, cải cách thủ tục hành chính là 3 vấn đề chính nổi cộm được đưa ra bàn thảo nhiều tại Diễn đàn doanh nghiệp Việt Nam, sự kiện diễn ra trước thềm Hội nghị nhóm tư vấn các nhà tài trợ cho Việt Nam giữa kỳ 2010.

Với chủ đề “Nâng cao hiệu quả và sức cạnh tranh của nền kinh tế Việt Nam” (Enhancing Efficiency& Competitiveness of Vietnam’s Economy), diễn đàn đã tập trung đánh giá những kết quả đạt được của nền kinh tế Việt Nam trong những tháng đầu năm 2010 và những thách thức mà Việt Nam sẽ phải đối mặt trong thời gian tới. Diễn đàn do IFC, WB và Bộ Kế hoạch & Đầu tư phối hợp tổ chức ngày 26/5 tại Hà Nội.

Vẫn chưa cải thiện nhiều

“Vấn đề cơ bản của việc nâng cấp hạ tầng cơ sở của Việt Nam đã được Amcham và các hiệp hội DN khác nêu ra tại tất cả các cuộc họp của Diễn đàn DN VN trong suốt 5 năm qua. Đến nay, vẫn còn nhiều thiếu sót và chậm chễ trong việc phát triển cơ sở hạ tầng trọng yếu, đặc biệt các tuyến đường liên tỉnh, cầu, kể cả đường tiếp cận, điện năng, cảng biển có vị trí chiến lược và các công trình hạ tầng trên đất liền có liên quan, kể cả giao thông nội đô… Chừng nào Việt Nam chưa cải thiện được cơ sở hạ tầng thì Việt Nam còn bị tụt hậu”. Đây là những phân tích của bà Jocelyn Tran, Chủ tịch Amcham đưa ra tại Diễn đàn. Đây cũng là những yếu kém mà Việt Nam đang phải đối mặt giải quyết.

Theo đánh giá của ông Olivier Jacquet, Phó chủ tịch Eurocham, Việt Nam dự kiến sẽ cần khoảng 70 đến 80 tỷ USD để đầu tư cho lĩnh vực cơ sở hạ tầng trong chỉ 5-10 năm tới. Thách thức lớn đối với Việt Nam là việc đồng bộ hóa các loại hình cơ sở hạ tầng khác nhau để làm tăng lưu lượng hàng hóa trong toàn bộ chuỗi cung ứng sản phẩm. Vì vậy, theo ông Olivier, sự tham gia của khu vực tư nhân nước ngoài cả trong lĩnh vực công nghệ và tài chính sẽ là chìa khóa để đảm bảo đáp ứng nhu cầu ngày càng cao về cơ sở hạ tầng tại Việt Nam, trong đó, các dự án hợp tác công - tư (PPP) sẽ là nhân tố quan trọng để nâng cấp cơ sở hạ tầng khi Việt Nam hội nhập sâu hơn vào nền kinh tế thế giới.

Đối với hệ thống cảng biển, theo đánh giá của Eurocham, Việt Nam đã có những tiến triển tốt, đặc biệt là đối với cảng Cái mép và Thị Vải. Tuy nhiên, điều quan trong đối với Việt Nam là phải có được chiến lược rõ ràng về cảng biển: Việt Nam có lẽ cần 4-5 cảng biển tốt ở phía Nam, 2-3 cảng biển lớn phía Bắc và có thể là 1-2 cảng biển ở khu vực miền Trung. “ Có lẽ hiệu quả hơn là Việt Nam có 11-12 cảng biển tốt thay vì có tới 50-60 cảng biển nhỏ nằm rải rác ở các địa phương khác nhau. Chính phủ cần thận trọng trong việc quyết định các địa điểm đầu tư để phân bổ nguồn lực khan hiếm của mình. Việc nâng cấp cơ sở hạ tầng cảng biển cho phép các tàu có trọng tải lớn được cập cảng trực tiếp tại Việt Nam mà không phải qua trung chuyển qua Singapore, Hông Kong và Tanjung Pelepas. Cảng biển Việt Nam có thể trở thành cảng đầu mối cho việc vận tải hàng hóa bằng đường biển, tăng quy mô và khối lượng của các dịch vụ hậu cần do Việt Nam cung cấp”, ông Olivier nhấn mạnh.

Đối với lĩnh vực năng lượng và điện, mức tiêu thụ điện vẫn tiếp tục tăng ở mức 15% hàng năm, mức tăng này cao hơn đáng kể so với tỷ lệ năng trưởng kinh tế và được dự kiến sẽ tăng cao gấp 3,5 lần đến năm 2020, so với số liệu năm 2009/2010. Theo đánh giá của Eurocham, so với một số nước khác trong khu vực, Việt Nam vẫn chưa phát triển được thị trường điện cạnh tranh. Vấn đề này vẫn chưa được giải quyết do một số vấn đề, trong đó giá điện có lẽ là quan trọng nhất. Đặc biệt, vai trò nổi bật của Điện lực Việt Nam (EVN) và vấn đề liên quan đến thỏa thuận mua bán điện không thể đàm phán được theo một biểu giá hợp lý, điều này gây khó khăn cho các nhà đầu tư nước ngoài trong việc tham gia nhiều hơn vào lĩnh vực quan trọng này, dẫn đến tình trạng thiếu vốn đầu tư và đe dọa tới việc duy trì mức tăng sản lượng tiêu thụ trong khả năng.

Bên cạnh cơ sở hạ tầng yếu kém, nguồn nhân lực cũng đang là vấn đế khó khăn mà Việt Nam đang phải đối mặt. Theo Amcham, Việt Nam cần cải thiện và nâng cao hơn nữa kỹ năng của lực lượng lao động. Khoảng 65% lực lượng lao động của Việt Nam không có kỹ năng lao động, khoảng 78% người dân Việt Nam ở độ tuổi từ 20 đến 24 không được đào tạo hoặc không có những kỹ năng cần thiết. Chủ nhiệm ủy ban kinh tế Quốc hội Hà Văn Hiền cho rằng, nguyên nhân của tình trạng này là do hệ thống giáo dục của Việt Nam còn yếu. “ Các trường đại học, trung cấp, trường dạy nghề chỉ dạy những gì mà họ có sẵn chứ không dạy những gì xã hội và DN cần. Nhiều môn học không thực tế và không áp dụng được”, ông Hiền nói.

Theo Amcham, thách thức của việc hiện đại hóa hệ thống giáo dục là một trong những cấu phần quan trọng nhất trong quá trình toàn cầu hóa của một quốc gia và là một yếu tố có ảnh hưởng trực tiếp đến những lựa chọn và triển vọng của các thế hệ tương lai. Duy trì nguyên trạng hệ thống giáo dục đại học của Việt Nam hiện nay về cơ bản sẽ không phù hợp với những đòi hỏi của quá trình hội nhập quốc tế.

Đối với việc cải cách thủ tục hành chính, Việt Nam vẫn chưa cải thiện nhiều. Theo đánh giá của Eurocham, quy trình phê duyệt cho việc đầu tư và thành lập DN ở Việt Nam vẫn còn khó khăn và tiêu tốn nhiều thời gian. Đối với nhiều DN nước ngoài, thủ tục hành chính phức tạp và đôi khi việc triển khai có thể gây ra những rào cản lớn trong việc điều hành một hoạt động kinh doanh thành công ở Việt Nam. Các nhà đầu tư buộc phải chờ 5-6 tháng để có giấy phép đầu tư ở Việt Nam, trong khi ở các quốc gia khác trong khu vực là 5-6 tuần. Điều này không những mất thời gian mà còn tốn kém cho DN, do họ không thể sản xuất hay tiến hành hoạt động kinh doanh như mong muốn. Ảnh hưởng của những công việc hành chính cồng kềnh và mất thời gian khiến Việt Nam mất đi khả năng cạnh tranh trong mắt các nhà đầu tư nước ngoài.

Vẫn có sức hút đối với nhà đầu tư

Theo ông Hiroyuki Moribe, Trưởng đại diện Văn phòng Jetro Hà Nội, trong Báo cáo về môi trường kinh doanh tại Việt Nam, cho dù còn nhiều vướng mắc nhưng môi trường đầu tư của Việt Nam, đặc biệt là chi phí lao động vẫn rất hấp dẫn. Mặc dù mức lương tối thiểu đã được tăng vào tháng 1/2010, Việt Nam vẫn có mức cạnh tranh lớn về chi phí lao động. Trong các quốc gia Asean thì lương ở Việt Nam trong cả 2 ngành sản xuất và phi sản xuất đều là thấp nhất. Nhiều công ty Nhật ở Việt Nam đã vượt doanh số bán hàng trước khủng hoảng kinh tế. Cũng theo báo cáo này, tỷ lệ các công ty Nhật ở Việt Nam có kế hoạch mở rộng kinh doanh trong 1-2 năm tới là cao nhất trong khu vực, Việt Nam cũng được đánh giá là nước có triển vọng nhất về lĩnh vực xây dựng, nhà máy, truyền thông, phần mềm. Nhiều nhà đầu tư Nhật quan tâm đến thị trường tiêu dùng tại Việt Nam.

Tuy nhiên, chi phí thuê văn phòng, nhất là tại TP Hồ Chí Minh lại đắt nhất trong khu vực Asean; Hà Nội và TP.Hồ Chí Minh là những thành phố đắt đỏ để thuê nhà ở so với khu vực. Bên cạnh đó, hiện tại, các công ty Nhật khó tuyển dụng công nhân do kỹ năng kém, các nhân viên quản lý cấp trung càng khó hơn. Trong nhiều lĩnh vực sản xuất, nhiều DN Nhật gặp khó khăn trong việc mua phụ tùng và nguyên vật liệu từ trong nước, chi phí mua hàng tăng lên. Trong lĩnh vực bán hàng và các hoạt động kinh doanh khác, thị phần đối thủ của Nhật bản ngày càng tăng, trong khi đó các khách hàng chính yêu cầu hạ giá thành sản phẩm… Những khó khăn này khiến nhiều DN Nhật Bản cân nhắc đến việc có nên đầu tư hơn nữa vào thị trường Việt Nam.

Forum

Bà Nguyễn mỹ Thuận, Tổng thư ký Hiệp Hội DN thành phố Cần Thơ

Cần hỗ trợ DN đổi mới công nghệ

Đổi mới công nghệ là một nhu cầu bức thiết, giúp DN nâng cao chất lượng hàng hóa, giảm bớt chi phí; qua đó hạ giá thành sản phẩm và tăng tính cạnh tranh trên thi trường. Tuy nhiên, cơ sở pháp lý để hỗ trợ DN thực hiện đổi mới công nghệ vẫn chưa rõ ràng và cần cụ thể hóa. Khi nhập khẩu máy móc để đổi mới công nghệ, thuế nhập khẩu vẫn cần được ưu đãi. Các tiêu chuẩn và quy chuẩn áp dụng cho việc sáng chế, chế tạo những sản phẩm mới từ các nguồn nguyên liệu có sẵn cũng cần được quy định rõ để khuyến khích tinh thần sáng tạo của DN.

Bên cạnh đó, môi trường đang là vấn đề nan giải đối với nhà nước, xã hội và cả DN. Đối với các DNNVV, xây dựng một công trình xử lý chất thải không hề là chuyện nhỏ vì tốn rất nhiều chi phí, trong khi đối với DNNVV thiếu vốn vẫn là khó khăn hàng đầu trong kinh doanh. Do vậy, các DN đề nghị nhà nước có cơ chế hỗ trợ cho các DNNVV bằng các chính sách miễn hoặc giảm thuế trong một thời gian nhất định để DN có thể tích lũy và xây dựng những công trình xử lý chất thải trong sản xuất.

Ông Đặng Đức Dũng, Phó chủ tịch hội DN trẻ HN

Xây dựng chính sách công nghiệp trong tương lai

Chính phủ cần nhanh chóng đánh giá lại thực trạng, thực chất của sự phát triển công nghiệp Việt Nam, tham khảo các mô hình phát triển trên thế giới, lấy ý kiến của cộng đồng DN để đề ra Chính sách công nghiệp cho Việt Nam trong 30-50 năm tới. Chính sách này cần đề cập đến các ngành công nghiệp ưu tiên, đến nghiên cứu và triển khai, khả năng mua bán, trao đổi các công nghệ, các điều kiện để phát triển công nghệ cao như hình thành các cơ sở thiết kế sáng tạo, phát triển công nghiệp phụ trợ, tích cực tham gia phân công lao động, thu hút đầu tư công nghệ và chủ động đầu tư ra nước ngoài để tiếp cận công nghệ gốc…

Với chính sách thị trường mở ngay sau khi gia nhập WTO, thị trường Việt Nam bị hàng ngoại xâm nhập mạnh, tinh vi (ô tô, dược phẩm, thực phẩm cao cấp, sữa…) khiến các DN trong nước không thể phát triển quy mô sản xuất và cạnh tranh bền vững. Chính phủ cần có chính sách phù hợp nhằm xây dựng hình ảnh quốc gia ( từ địa lý đến con người, từ văn hóa đến chất lượng), tâm lý ủng hộ hàng hóa do người Việt Nam sản xuất.

TS Nguyễn Mạnh Cường, Phó chủ tịch thường trực kiêm Tổng thư ký Hội doanh nhân trẻ Việt Nam

Hình thành tập đoàn kinh tế tư nhân

Trong những năm gần đây, đã có những nhóm DN tư nhân mạnh, có mối liên kết và hoạt động dưới sự điều hành chung, thương hiệu chung. Đây có thể xem là điều kiện phôi thai của việc hình thành những mô hình tập đoàn kinh tế tư nhân tại Việt Nam. Tuy nhiên, mô hình này hiện gặp không ít khó khăn. Khó khăn lớn nhất là chưa được pháp luật thừa nhận một cách đầy đủ. Để tháo gỡ vướng mắc này, Hội Doanh nhân trẻ Việt Nam đã có đề xuất và được Thủ tướng đồng ý về nguyên tắc giao Bộ KH&ĐT chủ trì, phối hợp với các bộ, cơ quan liên quan cùng Hội nghiên cứu, đề xuất mô hình tập đoàn kinh tế tư nhân.

Hội doanh nhân trẻ Việt Nam mong nhận được sự hợp tác, ủng hộ rộng rãi của các cơ quan nhà nước trong vấn đề này để khung pháp lý cho việc thành lập tập đoàn kinh tế tư nhân sớm được xây dựng và triển khai. Điều này sẽ góp phần nhanh chóng xây dựng thương hiệu mạnh của Việt Nam, có khả năng cạnh tranh thành công trong hội nhập kinh tế quốc tế. Ở góc độ vĩ mô, việc hình thành tập đoàn kinh tế nói chung và tập đoàn kinh tế tư nhân nói riêng sẽ góp phần quan trọng vào việc thực hiện mục tiêu kiềm chế lạm phát, ổn định và phát triển kinh tế, tạo việc làm cho người lao động và an sinh xã hội.

Quỳnh Anh