Xây dựng hệ thống trung tâm thương mại-siêu thị tại Hà Nội: Cần những cú hích đủ mạnh

Năm 2010, tổng mức lưu chuyển hàng hóa và doanh thu dịch vụ của Hà Nội đạt 885 ngàn tỷ đồng, chiếm 80% doanh thu bán lẻ cả miền Bắc. Kết quả trên có sự đóng góp rất lớn của các trung tâm thương mại – siêu thị (TTTM-ST) trên địa bàn. Nhiều tên tuổi như Vincom, Intimex, HaproMart, Metro... dần trở nên quen thuộc với người tiêu dùng, góp phần tạo dựng một phong cách mua sắm mới cho người dân Thủ đô.

Tuy vậy, sự phát triển của hệ thống TTTM - ST của Hà Nội vẫn còn bộc lộ nhiều hạn chế: số lượng chưa nhiều, diện tích mặt bằng và quy mô không đồng đều, chất lượng dịch vụ còn bất cập… Để khắc phục những hạn chế trên, trong định hướng quy hoạch phát triển các TTTM - ST trên địa bàn, thành phố Hà Nội đề ra mục tiêu xây dựng đến năm 2020 sẽ phát triển 350 TTTM - ST, gấp gần 5 lần số lượng hiện có, đây là một con số rất lớn và để thực hiện thành công mục tiêu này cần phải có những chính sách đồng bộ, đủ mạnh.

Phát triển các TTTM với mục tiêu lớn

Theo kết quả khảo sát của Sở Công thương Hà Nội tại thời điểm tháng 6/2009, trên địa bàn thành phố có 11 TTTM. Tuy chiếm khoảng 16% số TTTM của cả nước nhưng con số trên lại chỉ bằng khoảng 30% so với thành phố Hồ Chí Minh. Việc phân bố các TTTM cũng còn nhiều bất cập, chủ yếu tập trung tại các quận nội thành Hà Nội. Điều này chưa phản ánh được bức tranh thương mại Hà Nội cũng như quy hoạch không gian phát triển Hà Nội mở rộng như hiện nay.

Không chỉ hạn chế vê số lượng, quy mô các TTTM mới chủ yếu là vừa và nhỏ với tổng diện tích đất gần 412 nghìn m², bình quân mỗi TTTM rộng 37 nghìn m², bằng quy mô hạng 2, trong đó lớn nhất là TTTM Mê Linh (huyện Mê Linh) khoảng 80 nghìn m². Sự hạn chế về quy mô đã làm giảm hiệu quả hoạt động của mạng lưới, trình độ và chất lượng dịch vụ thấp trong khi giá cho thuê diện tích kinh doanh cao, tác động không tốt đối với sản xuất, tiêu dùng.

Trên thực tế, hoạt động của các TTTM chủ yếu mới dừng lại ở một số dịch vụ như cửa hàng và ST, văn phòng, giải trí-thể thao, ăn uống, máy ATM và vận chuyển. Một điểm yếu của Hà Nội là chưa có các TTTM quốc tế và vùng, các trung tâm bán buôn và trung tâm logistics lớn. Điều đó cho thấy chức năng cung cấp dịch vụ của TTTM chưa được phát huy đầy đủ nên chưa phát huy được vai trò của loại hình này đối với thương mại Hà Nội cũng như cả vùng Thủ đô, vùng kinh tế trọng điểm phía Bắc và vùng Đồng bằng Hồng.

Theo Quy hoạch Hà Nội trình thành phố phê duyệt, đến năm 2020, trên địa bàn sẽ có 162 TTTM, tăng gấp 15 lần so với hiện nay. Theo đó, 5 trung tâm bán buôn tổng hợp cấp vùng tại các huyện Gia Lâm, Sóc Sơn, Chương Mỹ, Thạch Thất và Thường Tín, quy mô mỗi trung tâm từ 150 - 200 ha.

Với mục tiêu đặt ra rất lớn trong thời gian từ 10 - 20 năm tới, rõ ràng Hà Nội cần phải tạo những cú hích thật lớn trong huy động các vốn đầu tư, giải phóng mặt bằng, tiến độ xây dựng… mới có thể thực hiện tốt mục tiêu đặt ra.

Các siêu thị cần tăng cường quản lý

Cũng theo khảo sát của Sở Công thương Hà Nội vào tháng 6/2009, trên địa bàn Thủ đô có 62 ST đang hoạt động, chiếm khoảng 15,5% số ST của cả nước với tổng diện tích đất là 98,412 m^2, bình quân mỗi ST có khoảng 1600 m²; trong đó loại hình ST tổng hợp là 74,531 m² và ST chuyên doanh là 23 881 m² .

Cũng như các TTTM, mạng lưới ST chủ yếu tập trung tại các quận nội thành, quận Hà Đông và Thị xã Sơn Tây, chỉ có 14/29 quận, huyện có ST. Điều đó cho thấy tại một số địa bàn nông thôn của Hà Nội, loại hình bán lẻ hiện đại này vẫn chưa được hình thành hoặc hình thành chưa rõ nét, mặt khác phản ánh trình độ tiêu dùng tại các nơi đó vẫn chưa bắt kịp với các khu vực khác trên địa bàn thành phố, nhất là khu vực nội thành của Hà Nội. Mặt khác, mạng lưới ST cũng chưa đủ về số lượng của từng loại hình (chuyên doanh và tổng hợp), quy mô ST chưa hợp lý và phân bố mạng lưới không đảm bảo để phát huy sức lan tỏa trên toàn địa bàn. Trên thực tế, với sự phát triển nhanh về kinh tế và đô thị của Thủ đô những năm gần đây, mức sống người dân đã được nâng lên rõ rệt. Nhu cầu mua sắm tại các ST đã trở thành nhu cầu và thói quen của một bộ phận người dân nhưng việc đầu tư phát triển mạng lưới ST chưa nhiều, phân bố chưa hợp lý nên chưa đáp ứng được nhu cầu tiêu dùng

Về chất lượng các ST, số STcó quy mô lớn về diện tích, trang thiết bị hiện đại không nhiều, phần lớn có diện tích nhỏ, chỗ để xe cho khách chật hẹp, thậm chí có ST không có chỗ để xe và nhà vệ sinh. Hàng hóa kinh doanh tại các ST khá phong phú, tuy nhiên các mặt hàng thực phẩm, rau quả tươi, thủy hải sản chiếm tỷ trọng thấp. Tại một số ST hiện tại, chất lượng của một số loại hàng hóa chưa thường xuyên đảm bảo các tiêu chuẩn chất lượng và vệ sinh an toàn thực phẩm.

Cũng theo Quy hoạch mạng lưới bán buôn, bán lẻ trên địa bàn đến năm 2020, Hà Nội sẽ có 178 ST, gấp 3 lần số ST hiện có. Theo đó, trong khu vực các quận nội thành hiện tại ưu tiên đầu tư nâng cấp các siêu thị hiện có, đồng thời xây dựng mới các siêu thị hạng II, III tại các khu vực chợ cũ có quy mô diện tích đất chợ dưới 3.000m², trên các đường phố thương mại, ở khu vực di dời các cơ sở sản xuất và công sở, ở các khu chung cư được cải tạo. Trong chuỗi đô thị trung tâm các huyện và các thị tứ sẽ nâng cấp và cải tạo các siêu thị hiện có; xây dựng mới đại siêu thị, siêu thị hạng II và III phù hợp theo quy mô dân cư đô thị, ở các chợ được nâng cấp hoặc chuyển đổi, ở vị trí giao thông thuận lợi. So với các TTTM, yêu cầu tốc độ phát triển các ST không lớn. Bên cạnh đó, sự xuất hiện rất nhiều các tập đoàn bán lẻ hàng đầu quốc tế đã và đang tiếp cận thị trường bán lẻ Hà Nội giúp việc thực hiện mục tiêu trên trở nên dễ dàng và khả thi hơn. Song khác với các TTTM, việc phát triển các ST trong thời gian tới, ngoài những nỗ lực về tạo cơ chế, huy động các nguồn lực đầu tư cho loại hình này, Hà Nội cũng phải quan tâm nhiều hơn đến việc quản lý hoạt động của các ST, một công việc cũng không hề đơn giản.

P.V