Ngành điều với mục tiêu trở thành ngành xuất khẩu chủ lực năm 2020

Tại Hội nghị khách hàng quốc tế Vinacas 2011 do Hiệp hội điều Việt Nam (Vinacas) tổ chức tại TPHCM vừa qua, ngành điều đặt mục tiêu đến năm 2020 sẽ trở ngành một trong những ngành xuất khẩu chủ lực của Việt Nam. Tuy nhiên, nhiều ý kiến cho rằng mục tiêu này rất khó khả thi.

Vướng bài toán nguyên liệu, hiệu quả kinh tế

Từ năm 2006 đến 2010, Việt Nam là quốc gia xuất khẩu và cung cấp lớn các sản phẩm Điều nhân lớn nhất thế giới. Năm 2010, Việt Nam xuất khẩu được 198 nghìn tấn Điều nhân các loại với kim ngạch xuất khẩu 1,135 tỷ USD, chiếm hơn 50% tổng sản lượng Điều nhân xuất khẩu của toàn thế giới. Đại diện Vinacas dự báo, năm 2011, xuất khẩu của ngành sẽ đạt 1,4-1,5 tỷ USD, tăng hơn 30% so với năm 2010.

Tại hội nghị, Vinacas đã đưa ra mục tiêu chung của ngành đến năm 2020, phát triển ngành điều bền vững, giữ vị trí số 1 thế giới về xuất khẩu Điều. Nhưng mục tiêu này khó khả thi bởi ngành Điều đang phải đối mặt với rất nhiều khó khăn. Ông Nguyễn Thái Học, Chủ tịch Hiệp hội Điều Việt Nam thừa nhận, khó khăn lớn nhất của ngành Điều hiện nay là nguồn cung cấp nguyên liệu cho chế biến xuất khẩu thiếu và bấp bênh, diện tích trồng điều giảm, năng suất và sản lượng điều đạt thấp. Để đảm bảo chi tiêu xuất khẩu, các doanh nghiệp chế biến phải nhập hạt điều thô ở ngoài nước về chế biến. Ngành Điều Việt Nam đang thiếu lao động trầm trọng trong khâu tách vỏ và chế biến, trong khi đặc thù của ngành này cần rất nhiều lao động thủ công (từ 30 – 40%). Bên cạnh đó, sản phẩm chưa đa dạng, thị trường trong nước yếu, chi phí đầu vào ngày càng cao, đầu mối thu mua, chế biến, xuất khẩu quy mô nhỏ, thủ công và lạc hậu.

Tại Bình Phước, nơi được coi là “thủ phủ điều” cũng đang gặp khó khăn khi nông dân cứ âm thầm từng giờ từng ngày phá bỏ vườn điều, ông ông Bùi Văn Thạch, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Bình Phước thừa nhận, nông dân trong tỉnh đã không còn không còn mặn mà với cây điều, nên đã phá bỏ, thay thế những cây trồng khác có hiệu quả kinh tế hơn như cây cao su. Cụ thể hiện nay, Bình Phước có 155.000ha điều, trong đó có 144.000ha đang trong chu kỳ khai thác, với sản lượng đạt 140.000 tấn. Tuy nhiên, trong báo cáo chiến lược phát triển ngành Điều của tỉnh này giai đoạn 2010 – 2015 và tầm nhìn 2020, ông Bùi Văn Thạch cho biết, tỉnh Bình Phước buộc phải cắt giảm diện tích trong thời gian tới từ 155.000ha hiện nay xuống còn 150.000ha vào năm 2015 và chỉ còn 137.000ha năm 2020.

Tham dự hội thảo nhiều chuyên gia cũng cho rằng nếu ngành điều không khắc phục được những khó khăn còn tồn tại thì sẽ khó có thể đạt được những mục tiêu mà đề án đề ra, ông Lương Lê Phương, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn cho rằng, nếu Vinacas không giải quyết được những khó khăn hiện nay thì nhiều khả năng quy hoạch phát triển ngành điều sẽ bị “treo” vì những mục tiêu đề ra trong chiến lược 10 năm tới khó có khả năng đạt được. Ông Phương dẫn giải, hiện nay tỷ lệ điều chế biến sâu của Việt Nam chiếm 3% lượng điều xuất khẩu hằng năm. Và ngành điều đặt mục tiêu đến 2020 sẽ có 30% lượng điều chế biến sâu bán ra thế giới. Đây là mục tiêu táo bạo và nếu không có những kế hoạch đầu tư cải thiện những yếu kém, đầu tư máy móc hiện đại thì mục tiêu này khó có thể đạt được.

Ông Vũ Tiến Lộc, Chủ tịch Phòng thương mại và công nghiệp Việt Nam (VCCI) cho biết, so với các cây khác như cà phê, cao su, khoai sắn (sắn) thì hiệu quả kinh tế của cây điều không cao bằng, điều đó không có gì ngạc nhiên khi diện tích cây điều ngày càng giảm, đó chính là thách thức cho chiến lược phát triển ngành điều năm 2020.

Ông Lộc cũng nhấn mạnh, đã nghiên cứu rất kỹ báo cáo của Hiệp hội Điều Việt Nam, trong đó, điều ông quan tâm nhất là mục tiêu đến năm 2020 ngành Điều sẽ trở thành một trong những ngành xuất khẩu chủ lực của Việt Nam. Về điểm này, nếu muốn hoàn thành kết quả đặt ra, ngành Điều cần đưa ra được một lộ trình rõ ràng mang tính thuyết phục.

Cần xây dựng thương hiệu cho ngành điều

Một trong những điểm yếu của ngành điều đó là thương hiệu chưa được khẳng định, và một điểm thiếu hụt trong đề án xây dựng ngành điều của Vinacas lại không đề cập đến vấn đề xây dựng thương hiệu cho Điều Việt Nam.

Theo các chuyên gia tham dự hội nghị thì, nếu không xây dựng được thương hiệu cho ngành thì không thể nâng giá bán mà chỉ là nước gia công chế biến cho nước khác. Đã đến lúc ngành Điều Việt Nam không chỉ biết bán điều nhân qua sơ chế nữa mà phải đầu tư vào chế biến sâu nhằm nâng cao giá trị cho hạt Điều.

Bà Phạm Thị Thanh Minh, Phó vụ trưởng vụ xuất nhập khẩu, Bộ Công thương, khẳng định nếu doanh nghiệp nước ngoài đầu tư nhà máy chế biến sâu vào ngành Điều thì Bộ Công thương sẽ có những chương trình hỗ trợ kèm theo để doanh nghiệp hoạt động sản xuất, xuất khẩu tốt nhất, để hỗ trợ các doanh nghiệp một cách tối đa trong điều kiện cho phép.

Ông Vũ Tiến Lộc, kêu gọi các doanh nghiệp nước ngoài đầu tư nhà máy sản xuất, chế biến những sản phẩm sâu từ hạt điều bằng thương hiệu và tên gọi Việt Nam. Ông Lộc cũng đưa ra ví dụ so sánh khi các doanh nghiệp nước ngoài hoạt động trong lĩnh vực chế biến, đầu tư vào ngành điều sẽ được lợi hơn so với mua điều từ Việt Nam rồi chế biến tại Mỹ, Châu Âu, bởi luật sở hữu trí tuệ, luật đầu tư của Việt Nam sẽ giúp các doanh nghiệp rất nhiều. Các doanh nghiệp cũng sẽ có được nhiều thuận lợi khi giá nhân công thấp và tay nghề người Việt Nam cao.

Ông Lương Lê Phương, thì đưa ra ba giải pháp, thứ nhất, ngành Điều cần quy hoạch nguồn nhân lực tại chỗ lâu dài và ổn định; thứ hai, tăng cường chế biến sâu và thứ ba là áp dụng khoa học để nâng cao chất lượng giống điều. Cũng theo Thứ trưởng Phương, giải pháp về nhân lực Nhà nước cần tham gia hoạch định và kinh phí phải có sự hỗ trợ từ ngân sách.

Hà Linh