Định vị lại ngành công nghiệp ô tô dưới góc độ thị trường

Nhu cầu ô tô tăng cao như hiện nay gây áp lực lớn đến hệ thống giao thông, cán cân thương mại. Thêm vào đó, sự thay đổi thường xuyên của các chính sách quản lý cũng như tài khóa của Chính phủ thời gian qua khiến các doanh nghiệp sản xuất, lắp ráp và nhập khẩu ô tô trở tay không kịp. Vietnam Business Forum ghi lại ý kiến của các chuyên gia kinh tế khi đánh giá ngành công nghiệp ô tô VN dưới góc độ thị trường.

Nhu cầu dùng xe nhập khẩu lớn khiến thâm hụt thương mại lên đến hàng chục tỷ USD
Ông Ngô Văn Trụ - Phó Vụ trưởng Vụ Công nghiệp nặng – Bộ Công Thương

Với dân số đông, với lực lượng lao động trẻ dồi dào cùng với tỉ lệ tăng dân số trong thời gian tới, và dự báo thu nhập trên 1,200 USD/người trong năm 2010, VN được xem là quốc gia có nhu cầu tiêu dùng lớn, thị trường tiềm băng rất lớn trong khu vực ASEAN. Có khoảng 1,6 triệu ô tô và 30 triệu xem máy lưu thông tại Việt Nam (số liệu năm 2010). Và đến năm 2020, nhu cầu đi lại tăng hơn 1,5 lần so với năm 2005.

Năng lực sản xuất và doanh số của thị trường ô tô Việt Nam tương đối thấp (khoảng 150.000 xe/năm), tất cả các chủng loại xe đều có sản lượng thấp nên bị phân tán thành nhiều phân khúc khác nhau. Tỉ lệ sản xuất và lắp ráp giữa các doanh nghiệp có vốn trong nước và DN FDI khá cân bằng, phần nào các doanh nghiệp trong nước có sản lượng nhiều hơn.

Trong những năm vừa qua, dòng xe thương mại (xe tải và bus) vẫn phát triển khá thành công, nhưng ngành công nghiệp ô tô cần có chiến lược tập trung đầu tư phát triển với dòng xe du lịch. Dự báo dung lượng thị trường đặc biệt xe du lịch sẽ bùng nổ với mức tăng trưởng ít nhất 300 ngàn xe/năm từ giai đoạn 2012-2015.

Với nhu cầu thị trường ô tô bùng nổ như vậy, nếu ngành công nghiệp ô tô không phát triển sẽ ảnh hưởng lớn đến thâm hụt thương mại (đặc biệt đối với xe ô tô du lịch). Việc nhập khẩu ít nhiều đã hạn chế nền công nghiệp sản xuất lắp ráp ô tô trong nước. Thời gian gần đây nhập khẩu đã chiếm 30% thị phần. Với nhu cầu thị trường 300 nghìn xe/ năm, thâm hụt thương mại sẽ lên đến mức hàng chục tỷ USD/năm. Hiện có tới 5.000 showroom ô tô và 1.700 doanh nghiệp nhập khẩu ô tô trên toàn quốc tham gia thị trường nhập khẩu xe nguyên chiếc và ô tô đã qua sử dụng.

Nên hạn chế sử dụng xe con và hỗ trợ các doanh nghiệp ô tô quy mô lớn
Ông Dư Quốc Thịnh – Tổng thư ký Hội kỹ sư ô tô Việt Nam

Tới 30/4/2011, toàn quốc đã có trên 1,3 triệu xe, trong đó có tới gần 50% là xe con. Đây là vấn đề cần quan tâm đặc biệt vì gây tắc nghẽn giao thông đô thị, ô nhiễm môi trường và tai nạn giao thông nghiêm trọng.

Ở các thành phố lớn của VN như Hà Nội, TP.HCM, Hải Phòng, Đà Nẵng, Cần Thơ, số lượng xe sử dụng quá lớn luôn gây ách tắc giao thông, ô nhiễm môi trường và tăng tai nạn giao thông đường bộ, cần có chính sách thích hợp để giải quyết vấn đề giao thông đô thị bên cạnh việc thực hiện các dự án đường sắt đô thị, tàu điện ngầm… Các chính sách hạn chế sử dụng xe con tại thời điểm hiện tại là cần thiết.

Hiện việc phát triển đầu tư cho công nghiệp ô tô trong nước chưa đồng đều, cần có những nghiên cứu sâu sắc, toàn diện cho nhóm những doanh nghiệp đạt sản lượng 20.000 xe/năm, nhóm thứ hai là từ 10.000 – 20.000 xe/năm. Cần kiểm tra năng lực của các doanh nghiệp yếu hoặc quá yếu, khó có thể cạnh tranh được, có nguy cơ tụt hậu hoặc phá sản trong thời gian tới để có những chính sách thích hợp. Chính phủ cần có nhũng chinh sách ưu đãi thich hợp với những doanh nghiệp có nhiều nỗ lực đầu tư vào chương trình nội địa hóa.

Chính sách thuế về công nghiệp ô tô ổn định mới thu hút được đầu tư
Ông Nguyễn Văn Phụng – Phó Vụ trưởng Vụ chính sách thuế (Bộ Tài chính)

Thị trường ô tô VN còn tương đối nhỏ, tăng trưởng không đều do các chính sách về thuế như thuế tiêu thụ đặc biết, thuế nhập khẩu, thuế VAT… thay đổi nhiều làm ảnh hưởng đến thị trường xe ở VN.

Lâu nay nhà sản xuất, nhà nhập khẩu luôn dựa vào lý do thuế để tăng giá bán. Các thông tin bình luận về thuế luôn được tung ra vào thời điểm tính trước của nhà cung cấp. Tại Việt Nam, nhiều nghiên cứu chỉ ra rằng giá xe cao có một phần do thuế, tuy vậy, lượng cầu không chịu tác động vì giá xe liên tục tăng, xe đã qua sử dụng một thời gian khi bán vẫn có lãi.

Điều đáng bàn là các loại thuế xuất nhập khẩu, tiêu thụ đặc biệt, VAT bao giờ cũng được DN tính vào giá bán xe nên khi không kiểm soát được giá nhập khẩu sẽ dẫn đến tình trạng gây méo mó cho thị trường và thiệt hại thuộc về Nhà nước, người tiêu dùng và doanh nghiệp sản xuất trong nước. Thêm vào đó, lệ phí trước bạ, đăng ký, cấp biển phương tiện do người mua/chủ xe chịu nhưng gián tiếp ảnh hưởng đến các nhà sản xuất, nhà nhập khẩu.

Mặc dù các loại thuế liên quan đến ô tô thay đổi liên tục nhưng tác động của thuế đối với thị trường không nhiều bởi nhu cầu ô tô ngày càng gia tăng nhanh. Những chính sách về thuế cần được ổn định trong thời gian dài để các nhà đầu tư quốc tế cũng như trong nước hoạch định chiến lược phát triển của mình.

Hương Ly