Thị trường bán lẻ Việt Nam: Cơ hội nào cho doanh nghiệp việt?

Là một trong những nước có tốc độ phát triển kinh tế nhanh nhất trong khu vực, Việt Nam đang là điểm đến của nhiều tập đoàn bán lẻ trên thế giới. Với tiềm năng rất lớn của thị trường bán lẻ Việt Nam trong giai đoạn hiện nay, nhiều tập đoàn bán lẻ lớn trên thế giới đã có kế hoạch tiếp cận và chiếm lĩnh thị trường này. Trong khi đó, mặc dù là “sân nhà” nhưng các doanh nghiệp Việt Nam vẫn đang phải gồng mình để cạnh tranh với các tập đoàn nước ngoài.

Cạnh tranh dành thị phần

Cách đây 3 năm khi thị trường bán lẻ Việt Nam chính thức mở cửa theo tiến trình hội nhập WTO thì nỗi lo lớn nhất của các doanh nghiệp Việt Nam lúc bấy giờ là các đại gia bán lẻ nước ngoài sẽ tràn vào Việt Nam. Đến nay, qua 3 năm hoạt động cùng với những nỗ lực tạo chỗ đứng cho mình, các doanh nghiệp Việt Nam lại lo đến “cuộc chiến” cạnh tranh với các công ty nước ngoài đã có mặt tại Việt Nam. Với ưu thế về tài chính, kinh nghiệm... các thương hiệu lớn như Big C, Lotte Mart, Metro, Parkson... đang khiến các nhà bán lẻ trong nước lo ngại. Thời gian vừa qua, các thương hiệu này rất quyết liệt trong việc mở rộng quy mô, chiếm lĩnh thị trường.

Với ưu thế về tiềm lực vốn, nhu cầu tiêu dùng trong nước đang tăng mạnh là cơ sở để các doanh nghiệp nước ngoài tăng cường sự có mặt của mình trên thị trường Việt Nam. Đơn cử như Big C, trong năm 2010 thương hiệu này đã khẳng định chỗ đứng vững chắc của mình bằng cách khai trương 5 siêu thị nâng tổng số siêu thị Big C tại Việt nam lên con số 14. Mặc dù kế hoạch cụ thể trong năm 2011 của hệ thống siêu thị Big C chưa được tiết lộ rõ ràng nhưng bà Dương Quỳnh Trang, Giám đốc đối ngoại của hệ thống siêu thị này cho biết, mục tiêu của Big C trong thời gian tới là mở rộng ra các tỉnh, thành để phục vụ người tiêu dùng. Tương tự, chỉ trong vòng khoảng 2 năm có mặt tại Việt Nam, Tập đoàn Lotte đã sở hữu 2 siêu thị lớn tại Việt Nam và đang quyết liệt săn lùng mặt bằng để thực hiện mục tiêu mở 30 siêu thị tại Việt Nam cho đến năm 2018.

Với loại hình trung tâm thương mại, các doanh nghiệp nước ngoài cũng tạo được tiếng vang lớn khi các thương hiệu lớn đang dần chiếm lĩnh được niềm tin của khách hàng. Các thương hiệu như Parkson, Metro... cũng đang ráo riết khai trương điểm mới để cạnh tranh quyết liệt với các doanh nghiệp bán lẻ trong nước.

Đối với các doanh nghiệp bán lẻ trong nước, mặc dù đang đứng trên sân nhà nhưng do tiềm lực tài chính yếu hơn, kinh nghiệm cạnh tranh quốc tế lại chưa có nhiều nên mặc dù có “thiên thời, địa lợi” nhưng vẫn bị “đuối” trong cuộc đua với các doanh nghiệp nước ngoài. Ông Nguyễn Ngọc Hòa, Chủ tịch HĐQT hệ thống siêu thị Co-op Mark cho rằng, mặc dù VN có quy định ENT (nhà đầu tư nước ngoài muốn mở chuỗi siêu thị thì vẫn phải xin giấy phép riêng biệt cho mỗi siêu thị. Sở Công thương tại các địa phương sẽ căn cứ vào rất nhiều tiêu chí để quyết định có cấp giấy phép cho từng siêu thị hay không...) nhưng các nhà đầu tư nước ngoài vẫn sử dụng nhiều cách như liên doanh với doanh nghiệp trong nước, nhượng quyền thương mại để nhân nhanh, nhân rộng mạng lưới tại thị trường nội địa. Vì vậy, các doanh nghiệp trong nước đang chịu áp lực rất lớn trước sự cạnh tranh gay gắt này. Bên trong cạnh tranh quyết liệt, bên ngoài đối mặt với sức ép chuẩn bị thâm nhập thị trường nội địa của hàng loạt các tập đoàn bán lẻ trên thế giới. Có thể nói, các doanh nghiệp trong nước đang chịu áp lực rất lớn trong việc giữ vững sân nhà.

Thị trường tiềm năng

Trong báo cáo mới nhất về thị trường bán lẻ Việt Nam, trang mạng Research and Markets khẳng định Việt Nam là một trong năm thị trường bán lẻ sinh nhiều lời nhất trên thế giới.Research and Markets, mạng chuyên cung cấp thông tin tư liệu và nghiên cứu thị trường nhận định, với tốc độ tăng trưởng kinh tế đạt 6,8% trong năm 2010, những thay đổi trong luật định có lợi cho các nhà đầu tư nước ngoài và với thực tế ngày càng có nhiều người tiêu dùng hướng tới khái niệm hàng bán lẻ hiện đại, doanh số bán lẻ tại Việt Nam có thể tăng khoảng 23%/năm trong khoảng thời gian từ năm 2011- 2014.

Báo cáo nghiên cứu “Dự báo thị trường bán lẻ Việt Nam đến năm 2014”viết rằng các kênh bán lẻ hiện đại sẽ đóng vai trò chủ chốt trong sự phát triển trong tương lai tại Việt Nam. Sức mua tăng, cách sống thay đổi và ảnh hưởng của nền văn hóa phương Tây là một số lực đẩy chính đối với sự phát triển kinh tế nước này.

Research and Markets dự đoán rằng trong vài năm tới các công ty bán lẻ nước ngoài sẽ củng cố vị trí của mình và tăng cường thâm nhập vào thị trường Việt nam. Thực tế hiện nay, hệ thống phân phối hàng nói chung và các mặt hàng thiết yếu nói riêng của Việt Nam còn yếu. Thời gian qua, mặc dù đã được Nhà nước và các doanh nghiệp sản xuất kinh doanh trong nước quan tâm xây dựng, nwhng do còn thiếu sự liên kết lành mạnh, chặt chẽ giữa các doanh nghiệp sản xuất và kinh doanh cũng như sự gắn kết giữa các địa phương với nhau và các doanh nghiệp nên hoạt động phân phối hàng hóa còn qua nhiều cấp trung gian, cơ quan quản lý và bản thân doanh nghiệp khó kiểm soát được giá bán và chất lượng hàng hóa khi đến tay người tiêu dùng. Các nhà bán lẻ nội địa vẫn còn rất mờ nhạt và thiếu những “ông lớn”. Nhìn vào một số nước trong khu vực như Trung Quốc, Indonesia, 4 nhà bán lẻ chiếm doanh số lớn nhất lại thuộc về các công ty nội địa, cho dù Wal- Mark đã vào Trung Quốc hay Carrefour đã vào Indonesia.

Nên tính phương án liên doanh “đôi bên cùng có lợi”

Trước những thách thức lớn trong cuộc cạnh tranh đầy khốc liệt này, các doanh nghiệp bán lẻ phân phối Việt Nam sẽ phải làm thế nào để trụ được ở sân nhà. Tại cuộc hội thảo của hiệp hội các nhà bán lẻ Việt Nam (AVR), bà Đinh Thị Mỹ Loan, Tổng thư ký AVR đã cho rằng: Năm 2010 vẫn còn chịu nhiều hậu quả và tác động tiêu cực từ cuộc khủng hoảng tài chính và suy thoái kinh tế toàn cầu nhưng thị trường bán lẻ đã có bước phát triển ngoạn mục. Tổng mức bán lẻ hàng hóa và dịch vụ của cả năm 2010 tăng hơn 24%. Nhận định về thị trường bán lẻ Việt Nam trong thời gian tới, các chuyên gia khẳng định năm 2011, Việt nam sẽ tiếp tục tăng trưởng, phát triển là thị trường bán lẻ tiềm năng trong tương lai.

Thực tế, trước mắt thị trường bán lẻ Việt Nam vẫn còn chịu nhiều thách thức. Bởi vậy ông Ngô Trọng Thanh- một chuyên gia Marketing, Giám đốc điều hành Công ty Mancom đề xuất chương trình hành động của Chính phủ nhằm phát triển thương mại bán lẻ của Việt Nam giai đoạn 2011- 2020, cần xác định những ưu tiên phát triển và khuyến khích các doanh nghiệp lớn đóng vai trò tiên phong.

Để giữ thị trường nội địa, không có con đường nào khác ngoài việc cấp thiết mở rộng quy mô, nâng cấp dịch vụ, nâng cao vấn đề quản trị, nhân lực và công nghệ. Nhưng vốn nhỏ, kinh nghiệm thiếu, công nghệ lạc hậu... có thể nói, bài toán cạnh cạnh của các doanh nghiệp Việt Nam vẫn còn khá mơ hồ.

Một chuyên gia của Hiệp hội bán lẻ Việt Nam thừa nhận, rất khó để đối đầu trực tiếp với các đại gia bán lẻ thế giới với hàng trăm kinh nghiệm, vốn lớn, công nghệ hiện đại... Theo vị này, cách tốt nhất đối với doanh nghiệp trong nước là phương án liên doanh “đôi bên cùng có lợi” với các doanh nghiệp nước ngoài.

Thực tế đã chứng minh, ngay cả với những nhà sản xuất đa quốc gia cũng gặp khó khăn khi sân chơi thuộc về các đại gia phân phối, những người có truyền thống “siết” các nhà sản xuất. hay nói một cách dễ hiểu, chắc chắn các tập đoàn bán lẻ nước ngoài sẽ ưu ái hàng hóa nước mình trên quầy kệ trong chuỗi siêu thị mà họ liên doanh với doanh nghiệp trong nước nếu chúng ta không tính tới điều này ngay từ khi đặt bút ký. Cách thôn tính thị trường kiểu này đang trở thành xu hướng ở nhiều quốc gia và Việt Nam cũng sẽ phải đối mặt trong thời gian tới. Đó là lý do vì sao G7Mart đã mất rất nhiều thời gian đàm phán để đảm bảo mục tiêu hàng đầu “ưu tiên hàng hóa Việt Nam” trong hệ thống G7Mart- Ministop sắp tới trước khi ký kết liên doanh.

Đình Thanh